Bảng màu đất, đá và cát là họ màu "tông đất": đỏ bazan, nâu đỏ đá ong, vàng đất sét, nâu phù sa, đen mùn, cùng các sắc của đá như xám đá vôi, đen bazan, xám xanh đá phiến, và các sắc cát từ trắng ngà, vàng kem đến cam đỏ đồi cát. Bài này đưa hai bảng màu kèm mã HEX gợi ý, một cho đất, một cho đá và cát, cùng cách phối tông đất cho ấm mà không bẩn. Mã màu là gợi ý lấy theo mắt từ mẫu đất đá điển hình, không phải mã chuẩn.
Vì sao tông đất là bảng màu "an toàn" nhất
Màu đất, đá, cát là màu nền của gần như mọi cảnh thiên nhiên. Mắt người nhìn chúng hằng ngày nên thấy quen, yên tâm. Phần lớn các màu này có độ rực thấp, tức là không gắt, và nằm trong nhóm vàng, cam, đỏ đã được "làm dịu" bằng nâu và xám. Vì thế chúng dễ phối với nhau, dễ làm nền cho các màu khác và hiếm khi gây chói. Đó là lý do các vật liệu thô như gỗ, đá, gốm, gạch, đất nung luôn hợp nhau.
Vì sao đất đỏ bazan đỏ, cát trắng trắng, đá ong nâu đỏ đã có bài riêng ở mục vì sao cảnh có màu và ở các bài về màu đất. Ở đây ta lấy những màu ấy làm bảng màu dùng được. Một lưu ý quan trọng: đất đá ướt và khô khác màu rất nhiều. Ướt thì sẫm và đậm hơn hẳn. Bảng dưới lấy theo trạng thái khô hoặc hơi ẩm, trừ chỗ có ghi.
Bảng 1: Các sắc đất
| Tên màu (gợi ý) | Mã HEX gợi ý | Dùng ở đâu |
|---|---|---|
| Vàng đất sét | #C79A5A | Nền phụ ấm, mảng lớn, khung |
| Nâu phù sa | #8A6A4C | Mảng chính trung tính, đường đất, bờ ruộng |
| Đỏ đất bazan | #8E3B26 | Màu chủ đạo ấm đậm, tiêu đề, điểm nhấn trầm |
| Nâu đỏ đá ong | #9A4A2C | Tường, khối, mảng nhấn ấm |
| Cam đất nung | #C2683F | Gốm, ngói, điểm nhấn tươi nhất của bảng |
| Nâu đất ẩm | #5A4634 | Chữ chính, đường nét, mảng tối |
| Đen mùn | #2F241C | Màu tối nhất, bóng, chữ đậm |
Đọc bảng đất
Có hai trục cần để ý. Trục thứ nhất là từ vàng sang đỏ: vàng đất sét, nâu phù sa ở phía vàng; đỏ bazan, đá ong, cam đất nung ở phía đỏ. Ngoài thực tế, đó là khác nhau giữa đất nhiều oxit sắt ngả vàng và đất nhiều oxit sắt ngả đỏ. Trục thứ hai là sáng tối: từ vàng đất sét sáng nhất đến đen mùn tối nhất. Một bảng tông đất đẹp thường lấy màu từ cả hai trục, không chỉ chọn năm màu nâu na ná nhau.
Cam đất nung là màu tươi nhất bảng, gợi đất đã qua lửa như gạch, ngói, nồi đất. Dùng nó cho điểm nhấn thì cả bảng sáng lên mà vẫn giữ chất mộc.
Bảng 2: Các sắc đá và cát
| Tên màu (gợi ý) | Mã HEX gợi ý | Dùng ở đâu |
|---|---|---|
| Trắng cát biển | #EEE6D6 | Nền sáng chính, khoảng trống |
| Vàng cát sông | #D8B680 | Nền phụ, mảng ấm sáng |
| Cam đỏ đồi cát | #C8693A | Màu nhấn ấm, mảng chủ đạo cho cảnh đồi cát |
| Xám đá vôi | #9B978E | Mảng trung tính, đá, tường |
| Trắng ngà đá hoa | #E6E1D6 | Nền sáng ngả xám, mặt bàn, chỗ sáng của đá |
| Xám xanh đá phiến | #5E6669 | Chữ phụ, mảng tối mát |
| Đen bazan | #2F2E2C | Màu tối nhất, chữ, ghềnh đá |
Bảng đá và cát mát hơn bảng đất. Xám đá vôi, xám xanh đá phiến là những màu lạnh nhẹ giúp cân bằng các sắc đỏ nâu. Cát thì trải từ trắng ngà của bãi biển cát trắng, qua vàng của cát sông, đến cam đỏ của những đồi cát nhiều oxit sắt như vùng đồi cát Mũi Né (Lâm Đồng, trước là Bình Thuận). Đặt cát trắng cạnh đen bazan là cặp tương phản mạnh nhất của bảng, đúng như hình ảnh bờ biển đá đen cát sáng ở những đảo núi lửa.
Phối sẵn: năm bộ màu tông đất
- Cao nguyên đất đỏ: vàng đất sét #C79A5A làm nền, đỏ đất bazan #8E3B26 cho mảng chính, đen mùn #2F241C cho chữ. Mạnh, ấm, hợp bao bì cà phê, hạt điều, poster về Tây Nguyên. Có thể thêm một màu xanh lá đậm như cây cà phê làm điểm mát.
- Đồi cát nắng: trắng cát biển #EEE6D6, cam đỏ đồi cát #C8693A, nâu đất ẩm #5A4634. Khô và sáng, hợp sản phẩm mùa hè, thiệp mời ngoài trời.
- Đá và gốm: trắng ngà đá hoa #E6E1D6, xám đá vôi #9B978E, cam đất nung #C2683F. Gọn, có chất thủ công, hợp cửa hàng gốm, quán trà, góc nhà.
- Bờ đá núi lửa: trắng cát biển #EEE6D6, xám xanh đá phiến #5E6669, đen bazan #2F2E2C. Tương phản mạnh, hiện đại, hợp poster, bìa ảnh.
- Phù sa: vàng cát sông #D8B680, nâu phù sa #8A6A4C, nâu đất ẩm #5A4634. Rất mộc, hợp tài liệu về nông nghiệp, sông nước.
Phối tông đất cho ấm mà không "bẩn"
Tông đất có một nhược điểm: dùng không khéo sẽ trông như bùn. Vài nguyên tắc giúp tránh điều đó:
- Luôn có một màu sáng. Trắng cát, trắng ngà, kem. Nó làm nền cho các màu đất có chỗ thở. Ba màu nâu cạnh nhau không có màu sáng nào là thành mảng đục.
- Xen một màu mát. Xám đá vôi, xám xanh đá phiến, hay một màu xanh lá trầm. Ngoài đời, đất đỏ luôn nằm dưới trời xanh và cây xanh; một chút màu mát làm đất đỏ trông đỏ hơn.
- Chọn một màu đỏ hoặc cam làm "ngôi sao". Đỏ bazan, cam đất nung hay cam đỏ đồi cát, chọn một. Các màu khác lùi về sau.
- Tránh chữ nâu nhạt trên nền nâu. Độ sáng gần nhau thì khó đọc. Chữ nên là đen mùn hoặc nâu đất ẩm trên nền sáng, hoặc trắng ngà trên nền đỏ đậm.
Lấy màu đất đá ngoài thực tế
Mỗi vùng có màu đất riêng, và đó là chất liệu tuyệt vời để làm bảng màu "của quê mình". Khi đi đâu đó, có thể làm như sau. Lấy một thìa đất hoặc một nhúm cát khô, rải mỏng lên tờ giấy trắng, chụp ảnh dưới ánh sáng tự nhiên, không dùng đèn vàng. Nhỏ vài giọt nước lên một góc để thấy màu khi ướt. Ghi tên nơi lấy. Lâu dần sẽ có một bộ sưu tập màu đất: đỏ của cao nguyên, vàng của trung du, nâu của đồng bằng, trắng của cát biển. Chỉ lấy một nhúm nhỏ ở nơi được phép, không lấy ở di tích, khu bảo tồn, và rửa tay sau khi chạm đất.
Với đá, chụp cả mặt khô lẫn mặt ướt, và để ý: đá ngoài trời thường phủ địa y, bụi, nên màu bề mặt khác màu bên trong. Bảng màu nên lấy theo thứ ta muốn gợi: muốn gợi vách núi thì lấy màu bề mặt, muốn gợi gạch đá thì lấy màu mặt cắt.
Bài tập: thang màu đất bảy ô
Kẻ bảy ô vuông thành một hàng. Ô đầu tô trắng cát, ô cuối tô đen mùn. Năm ô giữa tô lần lượt vàng cát sông, vàng đất sét, cam đất nung, đỏ đất bazan, nâu đất ẩm, sao cho mỗi ô tối hơn ô trước một chút. Nếu thấy hai ô gần nhau khó phân biệt, đổi màu cho đến khi thang đều. Thang bảy ô này là bộ khung để chọn màu cho bất kỳ thiết kế tông đất nào: lấy hai ô xa nhau làm nền và chữ, một ô giữa làm màu chủ.
Câu hỏi thường gặp
Tông màu đất gồm những màu nào?
Tông màu đất gồm các màu lấy từ đất, đá, cát như vàng đất sét, nâu phù sa, đỏ đất bazan, nâu đỏ đá ong, cam đất nung, nâu đất ẩm, đen mùn, cùng xám đá vôi, đen bazan và các sắc cát. Bài gợi ý mã HEX cho từng màu.
Màu đỏ đất bazan có mã HEX là gì?
Không có mã chuẩn duy nhất vì đất mỗi nơi và mỗi độ ẩm một khác. Bài gợi ý #8E3B26 cho đỏ đất bazan khô hoặc hơi ẩm. Đất ướt sẫm hơn nhiều.
Phối màu tông đất thế nào để không bị tối và bẩn?
Luôn có một màu sáng như trắng cát hay kem, xen một màu mát như xám đá hoặc xanh lá trầm, chọn một màu đỏ hoặc cam làm chính, và giữ chữ có độ sáng khác hẳn nền.
Tông đất hợp với thiết kế nào?
Tông đất rất hợp với sản phẩm tự nhiên, cà phê, gốm, đồ thủ công, quán ăn, nội thất gỗ và tài liệu về nông nghiệp, địa lý. Nó tạo cảm giác ấm, mộc và đáng tin.
Vì sao đất ướt sẫm màu hơn đất khô?
Lớp nước lấp đầy khe giữa các hạt đất, làm giảm phần ánh sáng trắng bị hắt loá ở bề mặt, nên ta thấy màu thật đậm và sẫm hơn. Vì vậy khi lấy màu đất nên ghi rõ là đất khô hay ướt.
