Bảng màu rừng nhiệt đới: các sắc xanh lá, xanh rêu và nâu vỏ cây

Bảng màu rừng nhiệt đới không phải "một màu xanh lá" mà là cả chục sắc xanh xếp từ vàng chanh của lộc non đến xanh đen của tán rừng già trong bóng, cộng với các sắc nâu của vỏ cây, lá mục, đất mùn và vài đốm sáng của nắng xuyên tán. Bài này đưa ba bảng màu kèm mã HEX gợi ý: tán lá, thân cây và nền đất, điểm nhấn trong rừng, kèm cách phối để dùng ngay. Các mã là gợi ý lấy theo mắt từ cảnh rừng điển hình, không phải mã chuẩn.

Đứng trong rừng, mắt ta thấy những gì

Một khu rừng nhiệt đới ẩm như ở các vườn quốc gia Việt Nam có nhiều tầng. Tầng trên cùng là tán các cây cao, phơi nắng, lá bóng, xanh sáng ngả vàng khi nhìn từ xa. Tầng giữa là cây gỗ nhỡ, dây leo, lá to, xanh đậm hơn. Tầng dưới là cây bụi, dương xỉ, cây ưa bóng, nằm trong bóng râm nên xanh thẫm, có khi gần như đen. Trên thân cây là rêu, địa y, cây phụ sinh. Dưới đất là lớp lá mục nâu, đất mùn đen, những cành gãy xám bạc.

Ánh sáng trong rừng cũng tạo ra màu. Nắng lọt qua kẽ lá thành những đốm sáng vàng rơi trên lá và đất. Ánh sáng xuyên qua lá mỏng thì phát sáng xanh vàng như kính màu. Chỗ không có nắng thì mọi màu đều ngả lạnh và tối. Vì thế bảng màu rừng cần cả màu của lá được nắng lẫn lá trong bóng, nếu không hình sẽ trông như rừng nhựa.

Bảng 1: Các sắc xanh của tán lá

Đọc bảng xanh

Bảy màu xếp theo hai trục cùng lúc: sáng tối và ấm lạnh. Lộc non và lá chuối non ngả vàng, ấm, sáng; xanh thẫm và xanh đen ngả lam, lạnh, tối. Ngoài đời, lá được nắng ngả về phía vàng, lá trong bóng ngả về phía lam. Nếu tô cả tán lá bằng một màu rồi chỉ thêm đen để làm tối, rừng sẽ đục bùn. Hãy làm tối bằng cách chuyển sang màu xanh lạnh hơn trong bảng, và làm sáng bằng cách chuyển sang màu xanh vàng hơn.

Màu xanh xám mặt dưới lá là màu dễ quên nhất. Nhiều loài cây có mặt dưới lá nhạt, phủ lông hoặc sáp, nên khi gió lật lá cả tán lấp loá những mảng xám bạc. Một vài vệt màu này làm khu rừng có gió.

Bảng 2: Thân cây, lá mục và đất rừng

Vỏ cây trong rừng nhiệt đới ít khi nâu thuần. Thân cây thường xám nâu, loang những mảng xanh rêu, trắng xám của địa y, và sẫm hẳn khi ướt. Vì vậy khi vẽ thân cây, nên lót nâu xám rồi chấm thêm xanh rêu và xám bạc lên trên, thay vì tô một màu nâu đặc từ gốc tới ngọn.

Bảng 3: Điểm nhấn giữa màu xanh

Rừng nhiệt đới nổi tiếng nhiều xanh, nhưng chính những chấm màu khác mới làm mắt dừng lại. Chúng luôn nhỏ và hiếm: một chùm quả chín, một cây nấm, một con bướm, một đốm nắng.

Quy tắc của thiên nhiên ở đây rất rõ: điểm nhấn chiếm diện tích rất nhỏ. Một bông hoa đỏ giữa cả vạt rừng xanh làm mắt chú ý ngay; mười bông hoa đỏ rải đều thì hết nổi. Khi dùng bảng 3 cho thiết kế, hãy giữ điểm nhấn cho một hai chỗ quan trọng nhất.

Phối sẵn: bốn bộ màu rừng

• Rừng sáng ban mai: trắng sương #EEF1EA làm nền, xanh lá chuối non #8CC63F cho mảng chính, xanh thẫm #1E4D2B cho chữ. Nhẹ, sạch, hợp trang giới thiệu sản phẩm tự nhiên, thiệp cảm ơn.
• Rừng sâu: xanh đen #16352A làm nền, xanh lục tán giữa #3F8F3A cho mảng phụ, vàng đốm nắng #F2E6A6 cho chữ và điểm sáng. Trầm, có chiều sâu, hợp poster sự kiện buổi tối, bìa sổ.
• Đất và lá: nâu lá mục #6E4B2A, xanh rêu #6B7F3A, xám bạc cành khô #B3ADA2. Ấm và mộc, hợp bao bì thủ công, góc phòng gỗ.
• Rừng có điểm nhấn: xanh lục tán giữa #3F8F3A, xanh xám mặt dưới lá #A3B8A0, đỏ quả rừng #C2332B chỉ cho một chi tiết. Hợp áp phích cần một chỗ thật nổi.

Những biến thể: rừng mùa khô, rừng sau mưa, rừng trên núi cao

Bảng trên hợp với rừng thường xanh, ẩm. Rừng mùa khô ở những vùng có mùa khô rõ thì các sắc xanh nhạt và ngả vàng hơn, nhiều nâu và xám của lá rụng, cỏ khô; hãy tăng tỉ lệ bảng 2 và đổi xanh lục tán giữa sang một sắc xanh ô liu ngả vàng. Rừng ngay sau mưa thì ngược lại: mọi màu đậm và bão hoà hơn, vỏ cây sẫm gần đen, lá bóng; hãy dùng nâu vỏ cây ướt thay cho nâu xám khô và tăng xanh lục. Rừng trên núi cao hay có mây mù: các tầng xa nhạt dần thành xanh xám, xanh lam nhạt; hãy thêm xanh xám mặt dưới lá và trắng sương cho những lớp xa.

Lỗi hay gặp với bảng màu rừng

1. Một màu xanh cho tất cả. Rừng thành tấm thảm phẳng. Dùng ít nhất ba sắc xanh khác nhau về độ sáng.
2. Làm tối bằng màu đen. Xanh pha đen thành xám bùn. Làm tối bằng xanh thẫm ngả lam trong bảng.
3. Xanh lá quá rực. Xanh lá màn hình mặc định thường chói hơn lá thật. Lá thật luôn hơi ngả vàng hoặc hơi xám.
4. Quên màu nâu và xám. Thiếu thân cây, cành khô, đất, hình như rừng giả. Màu nâu là thứ giữ cho màu xanh có chỗ dựa.
5. Điểm nhấn quá nhiều. Hoa, quả, nấm, bướm cùng lúc làm hình rối. Chọn một.

Bài tập: nhặt màu rừng trong công viên

Không cần vào rừng mới làm được. Mang theo một tờ giấy trắng và bút màu, ra công viên hay vườn nhà. Tìm và tô lại bảy chiếc lá khác sắc xanh nhất có thể: lộc non, lá già, lá trong bóng, mặt dưới lá, lá có rêu bám. Xếp bảy ô màu từ sáng đến tối. Rồi tìm ba màu nâu: vỏ cây, lá khô, đất. Cuối cùng tìm một điểm nhấn: một bông hoa, một quả chín. Mười một ô màu ấy là bảng màu rừng của chính chỗ mình ở, và đem so với bảng trong bài sẽ thấy mỗi nơi có một sắc riêng.