Bảng màu đêm trăng và trời sao: xanh đen, xanh chàm, trắng bạc

Bảng màu đêm trăng và trời sao xoay quanh các sắc xanh rất tối: xanh đen, xanh chàm, xanh lam đêm, điểm những ánh sáng nhỏ như trắng bạc của trăng, trắng xanh và vàng cam của sao, xám tím của dải Ngân Hà, cùng màu đen xanh của bóng cây, bóng núi. Bài này đưa hai bảng màu kèm mã HEX gợi ý, một cho bầu trời, một cho mặt đất dưới trăng, cùng lý do vì sao cảnh đêm thường được vẽ ngả xanh lam và cách dùng nền tối cho đẹp. Mã màu là gợi ý lấy theo mắt và theo thói quen thể hiện cảnh đêm, không phải mã chuẩn.

Ban đêm mắt ta nhìn màu khác ban ngày

Trước khi chọn màu cho cảnh đêm, cần biết một điều: trong ánh sáng rất yếu, mắt người chuyển sang dùng nhiều loại tế bào nhạy sáng nhưng gần như không phân biệt màu. Vì vậy dưới trăng, ta thấy rõ sáng tối mà màu sắc thì nhạt, hoa đỏ trông sẫm như đen, lá xanh trông xám. Ánh trăng thực chất là ánh nắng phản chiếu từ Mặt Trăng, không hề xanh hơn ánh nắng; nhiều người cho rằng cảm giác "ánh trăng xanh lạnh" chủ yếu đến từ cách mắt hoạt động trong tối. Từ lâu, hội hoạ và điện ảnh đã quen thể hiện cảnh đêm bằng các sắc xanh lam, và người xem cũng đã quen đọc màu ấy là "đêm".

Với người dùng màu, kết luận đơn giản: cảnh đêm là cảnh của độ sáng, không phải của màu. Bảng màu đêm phần lớn là các màu rất tối và ngả lạnh, cộng với một số rất ít điểm sáng. Tỉ lệ ấy quyết định cảnh có ra đêm hay không.

Bảng 1: Bầu trời đêm có trăng và sao

Đọc bảng trời

Ba màu nền đều là xanh rất tối, chỉ khác nhau một chút về độ sáng và độ ngả tím. Dùng cả ba để làm chuyển sắc: tối nhất ở đỉnh trời, sáng hơn một chút quanh trăng và gần chân trời. Bầu trời đêm thật không đen đều; gần chân trời thường sáng hơn, nhất là ở gần thành phố. Chuyện trời đêm không bao giờ đen hẳn đã có bài riêng ở mục hiện tượng.

Các ngôi sao có màu khác nhau thật, từ trắng xanh tới vàng cam, nhưng với mắt thường phần lớn trông gần trắng. Vì vậy trong bảng, trắng xanh là màu sao chính, vàng cam chỉ dùng cho vài ngôi. Vì sao các ngôi sao khác màu đã có bài riêng.

Với trăng, có hai lối: trắng bạc cho cảm giác lạnh, tĩnh, và vàng kem cho cảm giác ấm, gần gũi như trăng Trung thu trong tranh dân gian. Chọn một lối và dùng nhất quán trong một hình.

Bảng 2: Mặt đất dưới trăng

Mặt đất dưới trăng tối hơn bầu trời, đây là điều nhiều người vẽ ngược. Trừ mặt nước phản chiếu trời và những chỗ được trăng chiếu thẳng, cây cối, núi đồi thường là những bóng đen xanh in lên nền trời sáng hơn. Vệt trăng trên mặt nước là chỗ sáng nhất của mặt đất; đường sáng ấy luôn chạy về phía người nhìn, chuyện vì sao có bài riêng.

Vàng cam cửa sổ là màu ấm duy nhất của bảng. Trong một cảnh đêm, một ô cửa sáng đèn, một chiếc đèn lồng hay một đống lửa nhỏ lập tức thành tâm điểm, vì nó là màu ấm hiếm hoi giữa cả khung cảnh lạnh. Dùng một hai chỗ thôi.

Phối sẵn: bốn bộ màu đêm

• Đêm trăng tĩnh: xanh đen nửa đêm #0E1A33 làm nền, trắng bạc ánh trăng #DCE3EA cho chữ và điểm sáng, xanh bạc mặt nước #8FA3B8 cho mảng phụ. Lặng, sang, hợp thiệp chúc ngủ ngon, bìa sách, trang nhạc.
• Đêm Trung thu: xanh chàm #2C2F6B làm nền, vàng kem trăng #F2E5B5 cho trăng và chữ, vàng cam cửa sổ #F0B35A cho đèn lồng. Ấm áp, hợp thiệp và poster Trung thu cho trẻ em.
• Trời sao: xanh đen nửa đêm #0E1A33, xám tím Ngân Hà #6B6488, trắng xanh sao #E8F0FF. Hợp ảnh nền điện thoại, trang về thiên văn.
• Làng quê đêm: xanh lam đêm quanh trăng #1F3560, đen xanh bóng cây #0B1410, vàng cam cửa sổ #F0B35A. Hợp tranh minh hoạ truyện, bìa vở.

Dùng nền tối cho đẹp và dễ đọc

1. Nền không đen tuyền. Đen tuyền trông như màn hình tắt. Xanh đen, xanh chàm cho cảm giác có chiều sâu và có bầu trời.
2. Chữ không trắng tinh. Trên nền rất tối, trắng tinh dễ loá mắt khi đọc lâu. Trắng bạc ánh trăng hoặc vàng kem dịu mắt hơn mà vẫn đủ tương phản.
3. Điểm sáng thật ít. Trăng, đèn, vài ngôi sao sáng. Rải quá nhiều chấm sáng làm cảnh thành bầu trời sao giả.
4. Sao có kích thước khác nhau. Vài ngôi to sáng, rất nhiều ngôi nhỏ mờ. Sao đều nhau trông như giấy dán.
5. In ra tối hơn màn hình. Các màu xanh đen khi in trên giấy thường bị bết thành đen. Nếu in, nên đẩy nền sáng lên một chút và in thử.

Biến thể: đêm trăng tròn, đêm không trăng, đêm thành phố

Đêm trăng tròn trời quang, bầu trời sáng hơn hẳn, ít sao hiện ra vì ánh trăng lấn át; dùng xanh lam đêm quanh trăng nhiều hơn, ít chấm sao. Đêm không trăng ở nơi xa đèn, trời tối hẳn, thấy nhiều sao và có khi thấy dải Ngân Hà; dùng xanh đen nửa đêm làm chủ, thêm xám tím Ngân Hà và rất nhiều chấm sao nhỏ. Đêm thành phố thì chân trời sáng lên màu cam xám hoặc tím xám của đèn đường hắt lên mây, ít sao; hãy thêm một dải cam xám ở chân trời và bỏ bớt sao.

Bài tập: vẽ đêm trăng chỉ với bốn màu

Lấy giấy và bốn màu: xanh chàm, xanh đen, trắng bạc, vàng cam. Tô cả nền bằng xanh chàm, phía trên đậm hơn bằng xanh đen. Chừa một hình tròn cho trăng và tô trắng bạc. Dưới cùng vẽ một rặng cây hoặc mái nhà bằng xanh đen đậm nhất. Chấm một ô cửa sổ vàng cam. Thêm vài chấm sao trắng ở góc trời xa trăng. Bốn màu là đủ cho một cảnh đêm có chiều sâu và có hơi ấm. Với học sinh vẽ đề tài Trung thu, có thể đổi trăng sang vàng kem và thêm đèn lồng vàng cam ở phía trước.