Màu mùa hè Việt Nam là bộ ba đỏ phượng, tím bằng lăng và xanh thẫm của tán lá già, đặt dưới một thứ ánh sáng gắt làm mọi tương phản mạnh lên. Thêm vào đó là vàng của muồng hoàng yến, hồng của sen, xám tím của mây giông chiều và trắng loá của nắng trưa. Đây là mùa màu sắc đậm và "nóng" nhất trong năm, nhất là ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
Ánh sáng mùa hè: vừa làm màu rực, vừa làm màu bạc
Khoảng từ tháng Năm, mặt trời ở Việt Nam lên rất cao vào giữa trưa. Ánh sáng chiếu gần như thẳng đứng, bóng đổ ngắn và đen. Đây là điều đầu tiên cần nắm: mùa hè có tương phản sáng tối mạnh nhất năm. Dưới tán cây là mảng tối gần như đen, ngoài nắng là mảng sáng gần như trắng.
Nghịch lý là chính thứ nắng mạnh ấy làm nhiều màu kém đẹp. Lúc mười hai giờ trưa, mặt đường, mái tôn, mặt nước loá lên một lớp sáng, lá cây phía trên cũng ánh bạc vì phản chiếu trời. Màu "rực" của mùa hè vì vậy hiện ra rõ nhất vào ba lúc:
- Sáng sớm, trước khoảng tám giờ, khi nắng còn nghiêng và vàng.
- Chiều muộn, khi nắng xiên làm tán lá có hai mặt sáng tối rõ ràng.
- Ngay sau mưa giông, khi bụi bị rửa sạch, lá ướt bóng, màu bão hoà hẳn lên.
Đỏ phượng: màu nóng nhất trên phố
Phượng vĩ (Delonix regia) có nguồn gốc từ Madagascar, được trồng khắp các nước nhiệt đới. Ở Việt Nam phượng gắn với sân trường và mùa thi. Ở miền Bắc, hoa thường nở rộ khoảng tháng Năm – tháng Sáu; ở miền Trung và miền Nam có thể sớm hơn, có nơi lác đác từ tháng Tư. Thời gian lệch theo từng năm, từng cây.
Đỏ phượng không phải một màu mà là một dải: từ đỏ cam ở cánh ngoài đến đỏ son, đôi khi có cánh lốm đốm trắng vàng (cánh cờ). Khi cả tán nở, màu đỏ trùm lên lá kép xanh mịn, nhìn từ xa thành một khối đỏ có lấm tấm xanh. Dưới gốc, cánh rụng làm thành thảm đỏ cam trên nền đất hay sân gạch, là một mảng màu thứ hai rất đáng vẽ.
Tím bằng lăng: màu mát giữa mùa nóng
Bằng lăng (Lagerstroemia speciosa) nở cùng thời với phượng, ở miền Bắc thường khoảng tháng Năm – tháng Bảy. Hoa mọc thành chùm dựng đứng trên ngọn, màu từ tím hồng, tím cà đến tím nhạt gần trắng, cánh mỏng nhăn như giấy crếp.
Về bảng màu, bằng lăng là đối trọng của phượng: một bên nóng, một bên lạnh. Một con phố có cả hai loài cạnh nhau tự nó đã là một bài học phối màu nóng – lạnh. Lưu ý khi tô: tím bằng lăng ngoài nắng ngả hồng, trong bóng ngả xanh, nên đừng tô cả chùm một màu tím phẳng.
Những màu khác của mùa hè
Vàng muồng hoàng yến
Muồng hoàng yến (Cassia fistula) có chùm hoa vàng rủ xuống như chuỗi. Cây nở mạnh vào mùa khô nóng; ở miền Nam thường khoảng tháng Ba – tháng Năm, ở miền Bắc muộn hơn, vào đầu hè. Vàng của muồng là vàng chanh tươi, khác vàng cam của hoa mai.
Hồng sen và xanh lá sen
Sen nở mùa hè, ở Bắc Bộ thường khoảng tháng Năm đến tháng Bảy, tuỳ đầm và giống. Đầm sen cho một bảng màu rất riêng: lá sen xanh có lớp phấn trắng mờ (vì thế nước lăn trên lá thành giọt), hoa hồng phớt hoặc trắng, gương sen vàng xanh. Màu lá sen thực ra là xanh ngả xám, không phải xanh tươi như lá cây khác.
Xanh thẫm tán lá già
Đến giữa hè, lá trên cây đã già, dày và sẫm. Một con đường rợp cây vào tháng Bảy có màu xanh thẫm đến mức trong bóng gần như xanh đen. Chính nền tối ấy làm các màu hoa nổi bật. Khi vẽ, hãy làm nền xanh thật đậm thì đỏ phượng mới "lên".
Xám tím mây giông
Chiều mùa hè hay có mây giông đùn lên thành khối. Phần đỉnh mây được nắng chiếu trắng loá, phần chân mây xám xanh hoặc xám tím. Một tán phượng đỏ đứng trước bầu trời giông là cặp tương phản rất mạnh mà nhiếp ảnh gia và hoạ sĩ đều thích.
Bảng màu gợi ý: mùa hè
Gợi ý của bài, lấy theo mắt từ cảnh phố và đầm sen Bắc Bộ đầu hè. Không phải mã chuẩn của loài hoa nào.
| Tên gợi hình | HEX gợi ý | Dùng vào đâu |
|---|---|---|
| Đỏ son phượng | #D8432E | Màu chính, điểm nóng |
| Cam cánh phượng rụng | #E9774A | Thảm hoa, phần sáng của tán đỏ |
| Tím bằng lăng | #9C6BB5 | Màu lạnh đối trọng |
| Vàng muồng | #F2C230 | Điểm sáng, dùng ít |
| Hồng sen | #EFA3B5 | Màu dịu, dùng cho cảnh mặt nước |
| Xanh lá sen phấn | #7E9F84 | Mảng lớn cạnh hoa sen |
| Xanh thẫm tán già | #24452A | Nền tối, bóng cây |
| Xám tím mây giông | #6E6C86 | Trời chiều, nền cho màu nóng |
Cách dùng dễ đẹp: lấy xanh thẫm làm nền lớn, đỏ son làm màu chính, tím bằng lăng làm màu phụ ở một góc, và vàng muồng chỉ một chấm. Nếu làm poster mùa hè, nền xám tím mây giông với chữ hoặc hình đỏ cam sẽ rất nổi.
Mùa hè ở các miền khác nhau thế nào về màu
| Vùng | Nét màu mùa hè |
|---|---|
| Bắc Bộ | Tương phản rõ với mùa đông: tán lá đổi từ xanh non sang xanh thẫm, phượng và bằng lăng là hai màu "mùa thi". |
| Bắc Trung Bộ và Trung Bộ | Nắng gắt và gió khô nóng ở nhiều nơi làm cỏ ven đồi ngả vàng, trời trắng nóng, màu đất lộ ra nhiều hơn. Biển xanh rất đậm. |
| Nam Bộ và Tây Nguyên | Đã vào mùa mưa: xanh tươi lại sau mùa khô, trời chiều nhiều mây giông, nước kênh rạch đục dần. |
Vì vậy "màu mùa hè" của một học sinh Hà Nội và của một học sinh Cần Thơ không giống nhau. Khi làm bài tả cảnh, nên tả màu của chính nơi mình sống.
Mưa giông mùa hè: cảnh đổi màu trong mười phút
Một buổi chiều hè miền Bắc có thể đi qua ba bảng màu chỉ trong nửa giờ. Trước giông, gió thổi lật mặt dưới của lá lên, cả hàng cây chuyển sang màu xanh bạc nhạt hơn hẳn; trời phía mây kéo đến tối sầm xám chì, trong khi phía ngược lại vẫn còn nắng vàng. Đây là lúc tương phản lạ nhất: cây và nhà được nắng chiếu sáng rực đứng trước một nền trời gần như đen.
Trong cơn mưa, mọi thứ chìm vào một màn xám trắng, xa cảnh biến mất, chỉ còn tiền cảnh. Mặt đường loang loáng, phản chiếu đèn xe và biển hiệu thành những vệt màu kéo dài.
Sau mưa, khi mây tan bớt, là khoảnh khắc màu đẹp nhất của mùa hè. Bụi bị rửa sạch khỏi lá và khỏi không khí, nên màu xanh đậm và trong, hoa phượng như vừa được tô lại. Thân cây, mái ngói ướt sẫm màu, làm các màu sáng xung quanh nổi lên. Nếu nắng chiều quay lại, có khi còn thấy cầu vồng phía đối diện mặt trời. Người vẽ nên ghi nhớ cảnh này: nền ướt sẫm, lá bóng có những đốm sáng trắng, và không khí trong đến mức thấy rõ cả ngọn cây phía xa.
Bài tập: một con phố, ba thời điểm
- Chọn một cây phượng hoặc bằng lăng gần nhà.
- Nhìn nó ba lần trong một ngày: khoảng bảy giờ sáng, mười hai giờ trưa, năm giờ chiều.
- Mỗi lần, ghi lại hoặc tô nhanh: màu hoa, màu tán lá, màu bóng dưới gốc.
- So sánh. Bạn sẽ thấy hoa giữa trưa nhạt và bạc hơn, bóng dưới gốc trưa đen nhất, còn buổi chiều màu đỏ ấm và đậm nhất.
Bài tập này dạy một điều cốt lõi của việc nhìn màu: màu của vật luôn đi kèm màu của ánh sáng đang chiếu vào nó.
Câu hỏi thường gặp
Mùa hè Việt Nam có những màu đặc trưng nào?
Nổi bật nhất là đỏ của hoa phượng, tím của hoa bằng lăng và xanh thẫm của tán lá già. Thêm vào đó là vàng hoa muồng hoàng yến, hồng sen, xám tím của mây giông chiều và trắng loá của nắng trưa.
Hoa phượng nở tháng mấy?
Ở miền Bắc phượng thường nở rộ khoảng tháng Năm – tháng Sáu. Miền Trung và miền Nam có thể sớm hơn. Thời gian lệch vài tuần tuỳ năm, tuỳ cây và tuỳ thời tiết.
Vì sao giữa trưa hè cảnh vật trông bạc màu?
Nắng trưa chiếu gần như thẳng đứng và rất mạnh, các bề mặt phản chiếu nhiều ánh sáng trắng nên màu gốc bị át đi. Màu cây hoa thường đẹp và đậm nhất vào sáng sớm, chiều muộn hoặc ngay sau cơn mưa.
Phượng và bằng lăng phối với nhau có đẹp không?
Rất đẹp, vì một bên là đỏ nóng, một bên là tím lạnh. Để hài hoà nên chọn một màu làm chính, màu kia chiếm ít diện tích hơn, và đặt cả hai trên nền xanh thẫm của tán lá.
Lá sen có màu gì khi tô?
Lá sen là xanh ngả xám do có lớp phấn sáp mờ trên mặt lá. Nên pha xanh lá với một chút xám hoặc xanh lam, đừng dùng xanh lá tươi.