Bảng màu sương mù và ngày mưa: xám ấm, xám lạnh, xanh ngả xám

Bảng màu sương mù và ngày mưa không phải một màu xám mà là cả một họ xám: xám ấm ngả be, xám lạnh ngả lam, xanh ngả xám của cây trong sương, trắng đục của màn sương, xám chì của trời mưa, cộng một vài điểm ấm như ánh đèn vàng hay chiếc áo mưa màu. Bài này đưa hai bảng màu kèm mã HEX gợi ý, một cho buổi sáng sương mù, một cho ngày mưa, cùng cách phân biệt xám ấm với xám lạnh và cách dùng bảng màu "không màu" này cho đẹp. Mã màu là gợi ý lấy theo mắt, không phải mã chuẩn.

Sương mù làm màu sắc biến đổi thế nào

Sương mù là vô số giọt nước rất nhỏ lơ lửng sát mặt đất, giống như một đám mây nằm dưới thấp. Mỗi giọt hắt ánh sáng đi mọi hướng, nên giữa mắt ta và mọi vật là một màn sáng trắng đục. Vật càng xa, màn ấy càng dày, màu của vật càng nhạt, càng xám, đường viền càng mờ, cho đến khi biến hẳn vào màu sương. Đó là lý do một cảnh sương mù có cấu trúc rất rõ: lớp gần còn màu, lớp giữa xám nhạt, lớp xa chỉ còn là bóng mờ, và cuối cùng là trắng.

Ngày mưa cũng tương tự nhưng khác ở hai điểm. Bầu trời phủ kín mây dày nên ánh sáng yếu và đều, không có bóng đổ rõ. Và mọi bề mặt ướt đều sẫm lại, bóng loáng, phản chiếu ánh trời xám; chuyện vật ướt sẫm màu đã có bài riêng. Bảng màu ngày mưa vì vậy tối hơn, tương phản hơn bảng sương mù, có những vệt bóng sáng trên mặt đường.

Xám ấm và xám lạnh: phân biệt bằng mắt

Xám tuyệt đối, đúng giữa đen và trắng, rất hiếm gặp ngoài thiên nhiên. Gần như mọi màu xám ta thấy đều hơi nghiêng về một phía. Xám ấm nghiêng về vàng, be, nâu, hồng: như sương sớm có chút nắng xuyên qua, đá ong ướt mưa, mái ngói cũ. Xám lạnh nghiêng về lam, lục: như trời mưa dầm, núi xa trong sương, mặt hồ ngày âm u. Cách đơn giản để nhận ra là đặt hai mẫu xám cạnh một tờ giấy trắng: mẫu nào trông hơi "nâu", hơi "kem" là ấm; mẫu nào trông hơi "xanh", hơi "thép" là lạnh. Lý thuyết màu nóng, màu lạnh đã có bài riêng; ở đây chỉ cần biết dùng hai loại xám này cạnh nhau là cảnh có chiều sâu.

Bảng 1: Buổi sáng sương mù

Bảng lấy theo cảnh sáng sớm có sương mù ở vùng núi hay đồng quê, nắng mới lên phía sau màn sương.

Đọc bảng sương

Bảy màu này đi từ xa đến gần: trắng sương, kem, xám ấm, xám xanh, xanh ngả xám, xanh rêu sẫm, nâu xám. Muốn vẽ hay dựng một cảnh sương, chỉ cần dùng đúng thứ tự ấy cho các lớp từ xa vào gần. Lớp gần nhất mới có màu "thật" và đậm; càng lùi xa càng nhạt và càng gần với màu nền sương. Đặc biệt: các lớp xa không chỉ nhạt hơn mà còn ít màu hơn. Một cái cây xanh ở xa trong sương gần như chỉ còn là một bóng xám xanh.

Bảng 2: Ngày mưa

Bảng lấy theo cảnh một con phố hay con đường làng trong mưa ban ngày, trời phủ mây xám.

Hai màu cuối là điểm nhấn và nên dùng rất ít. Trong một cảnh mưa xám, một ô cửa sổ vàng đèn hay một chiếc áo mưa đỏ nhỏ xíu cũng đủ kéo mắt người xem. Đó là bài học mà chính ngày mưa dạy: khi mọi thứ xám, một chút màu ấm thành tâm điểm.

Phối sẵn: bốn bộ màu sương và mưa

• Sương sớm vùng núi: trắng sương #E4E6E3 làm nền, xám xanh núi xa #8E9CA6 cho mảng, xanh rêu sẫm #4D5E4A cho chữ. Tĩnh, sạch, hợp trang về thiền, trà, sách.
• Sương có nắng: kem sương có nắng #E9E1D2, xám ấm #B8B1A6, nâu xám thân cây #5A524A. Ấm, dịu, hợp nội thất, đồ gốm, bao bì mộc.
• Phố mưa: xám chì #6B737B làm nền, xám lạnh #A3ADB5 cho mảng phụ, vàng ánh đèn #E8C47A cho chữ hay một điểm sáng. Trầm và có chuyện, hợp bìa truyện, poster phim ngắn.
• Mưa xanh: xám lạnh màn mưa #A3ADB5, xanh lá sẫm ướt #3E5A3C, than đen #2A2C2E. Hợp ảnh minh hoạ mùa mưa, trang tin thời tiết.

Dùng bảng màu xám sao cho không buồn tẻ

1. Trộn xám ấm và xám lạnh. Toàn xám lạnh thì lạnh lẽo, toàn xám ấm thì đục. Dùng một nhóm làm nền, nhóm kia làm chi tiết.
2. Giữ khoảng cách sáng tối. Cảnh sương có thể toàn màu nhạt, nhưng vẫn cần một mảng đậm ở lớp gần nhất để mắt có chỗ bám. Cảnh mưa cần một chỗ sáng: vệt phản chiếu, ánh đèn.
3. Một điểm màu, không hơn. Vàng đèn hoặc đỏ áo mưa, chọn một. Hai điểm nhấn khác màu trong một cảnh xám sẽ tranh nhau.
4. Đừng dùng xám trung tính tuyệt đối. Xám không nghiêng màu trông như ảnh chụp bị lỗi. Cho nó nghiêng một chút về lam hoặc về be.

Biến thể: mưa phùn miền Bắc, mưa rào miền Nam, sương núi cao

Những ngày mưa phùn, nồm ẩm cuối xuân ở miền Bắc, cảnh vật như bị phủ một lớp kính mờ: bảng màu sáng hơn bảng ngày mưa, gần với bảng sương mù, mặt đường ẩm chứ không bóng nước. Mưa rào ở miền Nam thì nhanh và nặng hạt: trời xám đen một lúc rồi nắng ngay, màn mưa trắng xoá, cây cối xanh đậm, sau mưa mọi thứ bóng loáng; hãy dùng xám chì cho trời, xám lạnh sáng cho màn mưa và tăng xanh lá sẫm. Sương trên núi cao thì nhiều trắng hơn, mây bò qua đỉnh núi, có lúc chỉ còn vài ngọn cây nhô lên; dùng trắng sương làm phần lớn diện tích, xanh rêu sẫm cho vài chi tiết gần.

Bài tập: năm lớp sương trên một tờ giấy

Vẽ năm dãy đồi lượn sóng chồng lên nhau từ trên xuống dưới. Dãy trên cùng tô gần như trắng sương, dãy thứ hai xám xanh rất nhạt, dãy thứ ba xám xanh núi xa, dãy thứ tư xanh ngả xám, dãy gần nhất xanh rêu sẫm, thêm vài thân cây nâu xám ở phía trước. Để khoảng trời phía trên cùng bằng màu trắng sương. Năm lớp màu xếp đúng thứ tự sẽ tạo ra cảm giác sương mù rất thuyết phục, dù không cần vẽ một hạt sương nào. Bài tập này dạy một điều dùng được cho mọi cảnh: xa thì nhạt và ít màu, gần thì đậm và nhiều màu.