Nếu gom mùa hoa Việt Nam theo màu, có thể thấy một vòng khá rõ: đầu năm là hồng đào, vàng mai; cuối đông sang xuân là đỏ hoa gạo và trắng của ban, sưa, bưởi; đầu hè là đỏ phượng, tím bằng lăng, hồng sen; mùa thu nước là vàng điên điển, trắng hồng bông súng; cuối năm là trắng ngà hoa sữa, vàng cam dã quỳ, hồng phấn mai anh đào. Lịch dưới đây là khoảng thường gặp: mỗi vùng mỗi khác, và thời tiết từng năm có thể làm hoa sớm hay muộn vài tuần.
Đọc lịch này thế nào cho đúng
Có ba điều cần nhớ trước khi dùng bất kỳ "lịch hoa" nào:
- Vùng miền lệch nhau. Cùng là phượng, miền Bắc thường rộ khoảng tháng 5–6, phía Nam có thể sớm hơn. Vùng cao lạnh hơn đồng bằng nên hoa đào, hoa mận ở đó nở theo nhịp riêng.
- Năm nào cũng lệch. Rét đậm kéo dài làm hoa xuân muộn; nắng nóng sớm làm hoa hè sớm; mưa trái mùa có thể làm cây ra hoa bất thường. Một loài lệch hai, ba tuần so với năm trước là chuyện bình thường.
- Hoa Tết theo âm lịch. Đào, mai trồng để chơi Tết được người trồng điều chỉnh cho nở đúng dịp Tết âm lịch, mà Tết âm lịch rơi vào khoảng cuối tháng 1 đến giữa tháng 2 dương lịch tuỳ năm.
Lịch này nói về màu nổi bật — những mảng màu lớn người ta dễ thấy trong cảnh — chứ không liệt kê mọi loài đang nở.
Bảng sắc hoa mười hai tháng
| Tháng (khoảng) | Miền Bắc (đồng bằng, vùng cao) | Miền Trung, Tây Nguyên | Nam Bộ |
|---|---|---|---|
| Tháng 1 | Hồng đào; trắng mận, mơ vùng cao; vàng cải cuối vụ | Hồng phấn mai anh đào ở Lâm Đồng; trắng hoa cà phê bắt đầu | Vàng mai Tết; vàng cam cúc vạn thọ |
| Tháng 2 | Đỏ cam hoa gạo; trắng ban Tây Bắc; trắng hoa bưởi | Trắng hoa cà phê | Hồng tím kèn hồng; vàng mai muộn |
| Tháng 3 | Trắng sưa; tím khói hoa xoan; đỏ vông, gạo cuối mùa | Tím lam phượng tím ở Đà Lạt bắt đầu | Vàng chanh muồng hoàng yến; kèn hồng |
| Tháng 4 | Trắng loa kèn; lá non xanh nõn trên phố | Tím lam phượng tím | Vàng muồng hoàng yến; đỏ phượng sớm |
| Tháng 5 | Đỏ phượng; tím bằng lăng; hồng sen bắt đầu | Đỏ phượng | Đỏ phượng; tím bằng lăng; mùa mưa bắt đầu |
| Tháng 6 | Đỏ phượng; tím bằng lăng; hồng sen | Đỏ phượng muộn; tím bằng lăng | Xanh mùa mưa, hoa rải rác |
| Tháng 7 | Hồng sen cuối mùa; trắng hồng súng; đỏ lộc vừng | Hoa rải rác giữa mùa nóng | Trắng hồng súng |
| Tháng 8 | Súng; xanh lúa | Hoa rải rác | Vàng điên điển bắt đầu; súng mùa nước |
| Tháng 9 | Xanh cốm, vàng nắng; hoa ít | Mùa mưa miền Trung bắt đầu | Vàng điên điển; trắng hồng bông súng |
| Tháng 10 | Trắng ngà hoa sữa; hồng nhạt tam giác mạch vùng cao; bạc bông lau | Vàng cam dã quỳ bắt đầu ở Tây Nguyên | Vàng điên điển cuối mùa |
| Tháng 11 | Trắng cúc hoạ mi; tam giác mạch; vàng cải bắt đầu | Vàng cam dã quỳ | Tím hồng hoa giấy khi mùa mưa dứt |
| Tháng 12 | Vàng cải; đỏ trạng nguyên; hồng đào sớm | Hồng phấn mai anh đào bắt đầu; dã quỳ cuối mùa | Vàng cam cúc vạn thọ; mai chuẩn bị Tết |
Đầu năm đến hết xuân: hồng, trắng và đỏ trên cành trơ
Ba tháng đầu năm là lúc hoa nhiều nhất ở miền Bắc. Đặc điểm màu đáng nhớ: nhiều cây ra hoa khi chưa có lá hoặc lá còn rất non — gạo, sưa, vông, đào, mận, mai anh đào. Vì thế màu hoa hiện lên trên nền cành nâu xám và trời xám đục của cuối đông, rất rõ và rất "sạch". Bảng màu chung: hồng nhạt, trắng, đỏ cam trên xám.
Ở phía Nam, đầu năm là giữa mùa khô: vàng mai, hồng tím kèn hồng, rồi vàng chanh muồng hoàng yến dưới nắng gắt. Bảng màu ở đây sáng và nóng hơn: vàng, hồng trên trời xanh nhạt và đường phố bạc nắng.
Đầu hè: đỏ, tím và hồng giữa tán xanh
Khoảng tháng 5–6, cả nước có chung một cặp màu là đỏ phượng và tím bằng lăng, thêm hồng của sen ở ao đầm. Khác với mùa xuân, lúc này hoa nở giữa tán lá đã xanh dày, nên màu hoa đi cùng một nền xanh đậm và nắng gắt. Ảnh và tranh đầu hè vì thế tương phản mạnh: đỏ – xanh lá, tím – vàng nắng.
Tháng 7 là lúc hoa trên cây thưa dần ở miền Bắc, nhường chỗ cho súng, sen cuối mùa và những chuỗi hoa lộc vừng đỏ rủ xuống mặt nước. Ở phía Nam, mùa mưa làm cảnh xanh tốt, hoa không rộ thành mảng lớn mà rải rác.
Mùa nước và mùa thu: vàng trên nâu, trắng trên xanh
Từ khoảng tháng 8 đến tháng 11, đồng bằng sông Cửu Long có mùa nước nổi với vàng điên điển và trắng hồng bông súng trên nền nước phù sa nâu. Đây là bảng màu ấm, đục, rất khác mùa khô.
Miền Bắc mùa thu ít hoa rộ trên phố; màu của mùa là nắng vàng, xanh cốm, trời cao. Cuối thu, hoa sữa nở — trắng ngà lẫn trong tán xanh thẫm, nổi bằng mùi hơn bằng màu. Trên vùng cao, khoảng tháng 10 đến tháng 12 là mùa tam giác mạch hồng nhạt đến trắng và bông lau bạc trên sườn đồi.
Cuối năm: vàng cam cao nguyên và hồng phấn đón Tết
Khi mùa mưa Tây Nguyên dứt, khoảng tháng 10 đến tháng 12, dã quỳ phủ vàng cam các triền đồi, ven đường, trên nền trời xanh đậm và đất đỏ. Rồi sang cuối năm, mai anh đào ở Lâm Đồng bắt đầu hồng. Miền Bắc có hoa cải vàng trên ruộng mùa đông và cúc hoạ mi trắng; phía Nam vào mùa khô, hoa giấy rộ, cúc vạn thọ và mai chuẩn bị cho Tết. Vòng màu khép lại ở chỗ nó bắt đầu: hồng đào, vàng mai.
Mười hai màu của một năm
Nếu chọn một màu đại diện cho mỗi tháng, có thể làm một bảng màu "lịch" dùng cho thiệp, lịch treo tường, slide theo tháng. Mã HEX là gợi ý của bài.
| Tháng | Màu đại diện | HEX gợi ý |
|---|---|---|
| 1 | Hồng đào phai | #F2B5C1 |
| 2 | Đỏ cam hoa gạo | #DF4A2B |
| 3 | Trắng sưa ngả xanh | #EEF2E6 |
| 4 | Vàng chanh hoàng yến | #E7D83F |
| 5 | Đỏ son phượng | #D8391F |
| 6 | Tím bằng lăng | #9A7BC6 |
| 7 | Hồng sen | #E98AA3 |
| 8 | Trắng hồng bông súng | #F4D3DC |
| 9 | Vàng ươm điên điển | #ECB52A |
| 10 | Trắng ngà hoa sữa | #EAE6CC |
| 11 | Vàng cam dã quỳ | #F09A20 |
| 12 | Hồng phấn mai anh đào | #EC9CB6 |
Góc nhìn hôm nay: tự làm lịch màu nơi mình ở
Lịch chung nào cũng chỉ đúng một phần. Lịch đúng nhất là lịch bạn tự ghi cho con phố, khu vườn, con đường mình đi hằng ngày.
Bài tập làm ngay: lấy một cuốn sổ hoặc một tệp ghi chú, chia mười hai trang theo tháng. Mỗi lần thấy một cây ra hoa thành mảng lớn, ghi ngày, tên cây (nếu biết), màu, và chụp một tấm ảnh có tờ giấy trắng bên cạnh để giữ màu đúng. Sau một năm, bạn có một lịch màu thật của nơi mình ở; sang năm thứ hai, so lại sẽ thấy năm nào hoa sớm, năm nào hoa muộn — chính là thấy tận mắt thời tiết làm lệch mùa hoa thế nào.
Với học sinh, đây cũng là một đề tài hay cho bài văn tả cảnh hoặc bài vẽ "một năm quanh nhà em": mỗi tháng một màu, mỗi màu một cây.
Câu hỏi thường gặp
Tháng 3 có hoa gì nở ở miền Bắc?
Tháng 3 ở miền Bắc thường có hoa sưa trắng, hoa xoan tím nhạt, hoa bưởi và những đợt hoa gạo, hoa vông cuối mùa. Thời điểm cụ thể lệch tuỳ năm rét nhiều hay ít. Đây cũng là lúc nhiều cây trên phố bắt đầu thay lá.
Mùa hè ở Việt Nam có hoa gì nổi bật?
Đầu hè, khoảng tháng 5–6, nổi bật nhất là phượng đỏ, bằng lăng tím và sen hồng. Ở phía Nam, phượng và bằng lăng có thể nở sớm hơn. Giữa hè, hoa trên cây thưa dần, nhường chỗ cho súng và sen cuối mùa.
Hoa nào nở vào mùa thu ở Hà Nội?
Cuối thu, khoảng tháng 10–11, Hà Nội có hoa sữa trắng ngà thơm nồng và cúc hoạ mi trắng. Màu của mùa thu Hà Nội nằm nhiều ở nắng vàng, lá và trời hơn là ở hoa. Mùa hoa từng năm có thể sớm muộn vài tuần.
Vì sao năm nay hoa nở sớm hoặc muộn hơn năm trước?
Thời điểm ra hoa phụ thuộc nhiệt độ, lượng mưa và độ dài đợt lạnh. Rét đậm kéo dài làm hoa xuân muộn, nắng nóng sớm làm hoa hè sớm, mưa trái mùa có thể làm cây ra hoa bất thường. Vì vậy lịch hoa chỉ nên đọc là khoảng thường gặp.
Hoa Tết miền Bắc và miền Nam khác nhau thế nào?
Miền Bắc chơi đào với sắc hồng, từ hồng phai đến hồng thắm; miền Nam chơi mai vàng. Cả hai đều được người trồng điều chỉnh cho nở đúng dịp Tết âm lịch. Ngoài ra Tết ba miền đều có cúc, đặc biệt là cúc vạn thọ vàng cam.
