Hoa màu hồng ở Việt Nam: đào, mai anh đào, kèn hồng, ti-gôn

Những loài hoa màu hồng tiêu biểu ở Việt Nam là đào ngày Tết miền Bắc, mai anh đào trên cao nguyên Lâm Đồng, kèn hồng trên phố phía Nam mùa khô và dây ti-gôn trên hàng rào. Mỗi loài một sắc hồng: đào phai hồng nhạt, đào bích hồng thắm, mai anh đào hồng phấn, kèn hồng ngả tím, ti-gôn hồng tươi. Hồng là màu hoa "mềm" nhất, nhưng tô sai một chút là bông hoa thành màu kẹo nhựa.

Hồng là gì trong mắt người vẽ

Về sắc tố, phần lớn hoa hồng, hoa tím, hoa đỏ dùng chung một họ là anthocyanin; hồng thường là khi sắc tố ít hơn hoặc ngả về phía đỏ trong một cánh hoa sáng. Phần cơ chế dừng ở đó. Với người nhìn cảnh, hồng chia làm hai nhóm rất khác nhau:

• Hồng ấm, ngả cam hoặc san hô: một số giống đào phai, hoa sen hồng, hoa hồng màu cá hồi.
• Hồng lạnh, ngả tím: kèn hồng, đào bích, hoa dừa cạn, hồng cánh sen.

Đặt hai nhóm cạnh nhau là thấy chúng "đá" nhau, nên một bức tranh thường chọn hẳn một nhóm làm chủ đạo.

Đào: hồng của Tết miền Bắc

Đào (Prunus persica) là hoa Tết của miền Bắc. Những làng trồng đào quanh Hà Nội như Nhật Tân đã thành tên gọi quen thuộc. Người trồng hãm cây để hoa nở vào dịp Tết âm lịch; đào trong rừng, trên nương vùng cao thì nở tự nhiên vào cuối đông, sớm muộn theo độ cao và thời tiết năm đó.

Ba kiểu đào hay gặp:

• Đào phai: cánh đơn hoặc ít cánh, hồng nhạt, nhìn xa như phấn. Sắc hồng ở mép cánh nhạt hơn ở gốc.
• Đào bích: nhiều cánh, hồng thắm đến đỏ hồng, đậm và "chắc" màu hơn.
• Đào bạch: hoa trắng, ít gặp hơn.

Cành đào ngày Tết dạy một bảng màu rất gọn: nâu sẫm của cành, hồng của hoa, xanh non của lộc. Cành đào già có vỏ nâu đen bóng, đôi chỗ ánh tím; lá non mới nhú là xanh vàng nhạt. Thiếu lộc xanh, cành đào trông khô; thiếu cành nâu đậm, hoa hồng mất chỗ tựa.

Mai anh đào: hồng phấn của cao nguyên

Mai anh đào (Prunus cerasoides) mọc tự nhiên và được trồng nhiều ở Đà Lạt cùng các vùng cao của Lâm Đồng. Hoa thường nở khoảng cuối tháng 12 đến tháng 2, có năm sớm từ tháng 11 hoặc muộn hơn, tuỳ đợt lạnh và mưa trái mùa. Trước khi nở, cây rụng gần hết lá, nên khi hoa bung, cả tán là một khối hồng trên cành trơ.

Mai anh đào cùng chi Prunus với anh đào Nhật Bản nhưng là loài khác, mọc ở vùng núi Nam Á và Đông Nam Á. Ở vùng núi phía Bắc và miền Tây Nghệ An, người ta thường gọi những cây cùng loài là hoa tớ dày. Sắc hoa thay đổi theo cây: có cây hồng phấn rất nhạt, có cây hồng đậm gần đỏ. Lúc hoa sắp tàn, lá non màu đồng đỏ bắt đầu nhú ra, làm cả tán ngả sang cam hồng.

Điều làm mai anh đào đẹp trên ảnh và trong tranh là nền: sương sớm xám xanh, rừng thông xanh thẫm, mặt hồ xám bạc. Hồng phấn trên nền xanh thẫm và xám là một cặp màu dịu mà vẫn rõ.

Kèn hồng và ti-gôn: hồng của phố và hàng rào

Kèn hồng

Kèn hồng (Tabebuia rosea) có gốc từ vùng Trung và Nam Mỹ, được trồng trên đường phố, khuôn viên ở TP.HCM và nhiều tỉnh phía Nam. Cây thường nở vào mùa khô, rộ nhất khoảng đầu năm đến tháng 4, tuỳ cây và tuỳ năm. Hoa hình kèn, màu hồng ngả tím nhạt, họng hoa vàng nhạt hoặc trắng. Khi hoa rụng, mặt đường dưới gốc thành một thảm hồng tím.

Đây là kiểu hồng lạnh: đặt cạnh hoa đào phai sẽ thấy kèn hồng tím hơn hẳn. Khi tô, pha từ hồng tím rồi thêm trắng, đừng bắt đầu từ đỏ.

Ti-gôn

Ti-gôn (Antigonon leptopus) là dây leo gốc Mexico, hay được trồng trên hàng rào, cổng nhà. Hoa nhỏ hình trái tim, mọc thành chùm dài, phổ biến nhất là màu hồng tươi, có giống trắng. Cái tên đi vào văn học Việt qua bài thơ Hai sắc hoa ti-gôn ký tên T.T.Kh., đăng năm 1937; danh tính người viết đến nay vẫn còn được tranh luận. "Hai sắc" trong thơ chính là hồng và trắng — hai màu có thật của loài hoa này.

Những sắc hồng khác thường gặp

"Hồng cánh sen" trong tiếng Việt không chỉ hồng nhạt như sen ngoài đầm mà thường chỉ sắc hồng đậm tươi ngả tím — đây là chỗ hay gây nhầm khi người ta tả màu áo, màu sơn.

Bảng màu hồng lấy từ hoa Việt

Mã HEX là gợi ý của bài, lấy theo mắt từ hoa điển hình dưới ánh sáng ban ngày.

Góc nhìn hôm nay: tô hồng sao cho không "nhựa"

Lỗi thường gặp nhất khi tô hoa hồng là pha quá nhiều trắng vào đỏ: màu ra đục, phẳng, như kẹo. Hoa thật có cánh mỏng, ánh sáng xuyên qua, nên hồng ở chỗ sáng gần như trong suốt, còn ở chỗ khuất lại đậm và ngả tím. Với màu nước hay bút chì màu, cứ để giấy làm phần trắng, tô nhẹ tay. Với màu bột hay vẽ máy, giữ độ đậm ở gốc cánh và nhị, làm nhạt dần ra mép (hoặc ngược lại, tuỳ loài — đào phai đậm ở gốc, sen hồng đậm ở mép).

Bóng của hoa hồng không nên tô bằng xám hay nâu. Bóng hồng đẹp nhất khi ngả tím nhạt hoặc đỏ hồng đậm hơn.

Bài tập làm ngay: tìm hai bông hoa hồng khác loài, hoặc một bông hoa và một vật màu hồng (khăn, vỏ hộp). Đặt cạnh nhau, tự hỏi: bông nào ngả cam, bông nào ngả tím? Chỗ đậm nhất nằm ở gốc hay mép cánh? Chỉ hai câu hỏi ấy là đủ để lần sau tả hay tô một bông hoa hồng có chủ ý, không phải "hồng chung chung".