Muốn tự lấy bảng màu từ một tấm ảnh phong cảnh, hãy chọn ảnh có ánh sáng tự nhiên, nheo mắt hoặc làm mờ ảnh để thấy các mảng lớn, rồi chọn đúng năm màu theo năm vai trò: nền sáng, nền tối, màu chủ, màu phụ và màu nhấn. Dùng công cụ hút màu có trong hầu hết ứng dụng chỉnh ảnh, vẽ, thiết kế để lấy mã HEX ở vùng đại diện chứ không ở điểm sáng chói hay tối đen. Cuối cùng kiểm bằng cách chuyển sang đen trắng xem năm màu có tách bậc sáng tối hay không, rồi đặt tên và thử trên một mẫu thật.
Vì sao nên tự lấy thay vì dùng bảng có sẵn
Các bảng màu có sẵn, kể cả những bảng trong mục này, là điểm khởi đầu tốt. Nhưng một bảng màu lấy từ chính cảnh mình đã thấy, đã chụp, có hai cái lợi. Một là nó đúng với ánh sáng và nơi chốn cụ thể: cánh đồng quê mình, bãi biển mình đi, góc vườn nhà. Hai là nó đã được thiên nhiên "phối sẵn": các màu trong một cảnh thật đã cùng chịu một thứ ánh sáng, nên chúng hợp nhau theo cách mà một bảng chọn ngẫu nhiên khó có được. Học cách lấy màu từ ảnh cũng là học cách nhìn: buộc mình phải hỏi cảnh này thật ra có những màu gì, cái nào nhiều, cái nào ít.
Năm vai trò của năm màu
Năm là con số vừa đủ: ít hơn thì thiếu, nhiều hơn thì khó dùng. Quan trọng hơn con số là mỗi màu phải có một vai trò rõ.
| Vai trò | Lấy ở đâu trong ảnh | Dùng ở đâu khi thiết kế |
|---|---|---|
| Nền sáng | Mảng sáng rộng: trời, sương, cát, mặt nước sáng | Nền trang, khoảng trống, chữ trên nền tối |
| Nền tối | Mảng tối rộng: bóng cây, núi xa, đất sẫm | Chữ chính, đường nét, nền đậm |
| Màu chủ | Màu chiếm nhiều diện tích nhất và làm nên "tính cách" cảnh | Mảng lớn, tiêu đề, hình minh hoạ chính |
| Màu phụ | Màu thứ hai, thường gần với màu chủ hoặc chuyển tiếp | Mảng phụ, ô thông tin, chuyển sắc |
| Màu nhấn | Chi tiết nhỏ khác hẳn phần còn lại: hoa, quả, chiếc thuyền, ánh đèn | Nút, điểm cần chú ý, một chi tiết duy nhất |
Cách chia này phản ánh đúng cách một cảnh thiên nhiên được "phân bổ": phần lớn diện tích là màu nền và màu chủ, một phần vừa là màu phụ, và màu nhấn chỉ chiếm một chút. Khi đem bảng màu vào dùng, giữ tỉ lệ ấy là đã đi được nửa đường.
Các bước lấy màu từ ảnh
- Chọn ảnh. Ưu tiên ảnh chụp dưới ánh sáng tự nhiên, không áp bộ lọc màu đậm, không bị cháy sáng hay quá tối. Ảnh của chính mình là tốt nhất; nếu dùng ảnh người khác chỉ để lấy cảm hứng màu thì không sao, nhưng muốn đăng lại ảnh gốc thì cần xin phép.
- Nhìn mảng lớn. Nheo mắt nhìn ảnh, hoặc thu ảnh thật nhỏ, hoặc làm mờ ảnh. Chi tiết biến mất, chỉ còn những mảng màu lớn. Đếm xem có mấy mảng, mảng nào rộng nhất.
- Gọi tên trước, hút màu sau. Viết ra năm vai trò và ghi bằng lời màu nào đóng vai nào: "nền sáng là trời xám sữa, màu chủ là xanh lúa…". Bước này giúp không bị cuốn theo những điểm màu lạ mắt mà nhỏ.
- Hút màu ở vùng đại diện. Dùng công cụ hút màu, chọn điểm nằm giữa một mảng, không ở mép, không ở đốm loá sáng, không ở góc tối đen. Thử vài điểm trong cùng mảng rồi chọn màu "trung bình" mà mắt thấy đúng nhất.
- Kiểm bậc sáng tối. Xếp năm ô màu cạnh nhau, chuyển sang đen trắng (nhiều ứng dụng có sẵn chế độ này, hoặc chụp màn hình rồi chỉnh về đen trắng). Nếu hai ô thành cùng một màu xám, hãy làm một ô sáng lên hoặc tối đi.
- Đặt tên gợi hình. "Xanh lúa thì con gái" dễ nhớ và dễ chia sẻ hơn một dãy ký tự.
- Thử trên mẫu thật. Làm một tấm thiệp, một slide hay một hình nhỏ. Có thể thấy màu chủ quá chói, màu nhấn quá to; chỉnh lại.
Ví dụ 1: Ruộng bậc thang mùa nước đổ lúc chiều
Hình dung một tấm ảnh chụp sườn đồi ruộng bậc thang vừa vào nước, chiều muộn, các ô ruộng phản chiếu trời vàng nhạt, bờ ruộng xanh cỏ, phía trên là rừng xanh đậm, có một mái nhà gỗ nhỏ. Bảng năm màu lấy ra có thể như sau. Đây là màu gợi ý cho tấm ảnh hình dung, không phải màu chuẩn của cảnh ấy.
| Tên màu (gợi ý) | Mã HEX gợi ý | Vai trò và dùng ở đâu |
|---|---|---|
| Bạc vàng mặt ruộng nước | #E8DFC4 | Nền sáng: nền trang, khoảng trống |
| Xanh cỏ bờ ruộng | #7FA34A | Màu chủ: mảng lớn, hình minh hoạ |
| Nâu đất nương | #9C7350 | Màu phụ: khung, ô thông tin, chuyển tiếp |
| Xanh rừng chiều | #2E4A33 | Nền tối: chữ, đường nét |
| Cam mái nhà nắng chiều | #D9823F | Màu nhấn: nút, một chi tiết nổi |
Để ý màu nhấn: chỉ là một mái nhà nhỏ trong ảnh, nhưng nó là màu ấm, đậm nhất và khác hẳn phần còn lại. Nếu để công cụ tự động chọn màu, rất có thể nó bỏ qua mái nhà vì diện tích quá nhỏ, hoặc ngược lại chọn tới hai ba màu cam gần nhau. Đó là lý do bước gọi tên bằng lời quan trọng.
Ví dụ 2: Đầm sen buổi sáng
Hình dung một tấm ảnh đầm sen sáng sớm: lá sen xanh lục phủ kín, vài bông sen hồng, mặt nước xám xanh lộ ra giữa các lá, trời trắng sữa có sương mỏng.
| Tên màu (gợi ý) | Mã HEX gợi ý | Vai trò và dùng ở đâu |
|---|---|---|
| Trắng sữa trời sương | #EEF0EA | Nền sáng |
| Xanh lá sen | #5E9152 | Màu chủ |
| Xanh xám mặt lá phủ phấn | #9DB3A0 | Màu phụ |
| Xanh đen nước đầm | #24332E | Nền tối |
| Hồng sen | #E2829A | Màu nhấn |
Màu phụ ở đây là một màu ít người để ý: mặt lá sen có lớp phấn sáp, dưới ánh sáng mềm trông xanh xám bạc chứ không xanh tươi. Chính màu này làm bảng dịu và "thật". Nếu chỉ lấy xanh lá sen và hồng sen, bảng sẽ giống bao bì hơn là giống đầm sen.
Công cụ: dùng cái gì cũng được, miễn là nhìn bằng mắt
Gần như ứng dụng chỉnh ảnh, vẽ hay thiết kế nào cũng có công cụ hút màu, cho ra mã HEX của điểm được chọn. Một số công cụ trực tuyến về màu sắc như Adobe Color hay Coolors có chức năng tạo bảng màu từ ảnh tải lên, tự đề xuất năm màu. Chúng tiện để bắt đầu, nhưng thuật toán thường ưu tiên màu nổi bật hoặc màu chiếm nhiều điểm ảnh, không biết màu nào đóng vai trò gì. Hãy coi đề xuất của máy là bản nháp, rồi sửa bằng mắt theo năm vai trò. Ý nghĩa của mã HEX và vì sao màu in ra khác màn hình đã có bài riêng; chỉ cần nhớ mã lấy từ ảnh là màu màn hình.
Lỗi hay gặp khi lấy màu từ ảnh
- Lấy từ ảnh đã áp bộ lọc. Bảng màu sẽ mang theo màu của bộ lọc, không còn là màu cảnh.
- Hút đúng điểm loá sáng hoặc bóng đen. Ra trắng tinh, đen kịt, mất hết màu.
- Năm màu cùng độ sáng. Đẹp khi đứng riêng, nhưng không dùng được vì chữ không nổi trên nền.
- Quên tỉ lệ. Dùng màu nhấn nhiều như màu chủ là phá cả bảng.
- Chọn màu theo sở thích thay vì theo cảnh. Thêm một màu tím mình thích nhưng không có trong ảnh làm bảng mất sự hài hoà vốn có.
Bài tập: một tuần, năm bảng màu
Mỗi ngày trong tuần chụp một tấm ảnh cảnh vật quanh mình: bầu trời buổi sáng, cây trong sân, một góc chợ rau, một vũng nước sau mưa, ánh chiều trên tường. Mỗi tối lấy năm màu từ ảnh của ngày theo đúng các bước trên, dán thành một dải nhỏ trong sổ. Cuối tuần, đặt năm dải cạnh nhau sẽ thấy rõ một điều: những cảnh tưởng như bình thường lại có những bảng màu rất khác nhau, và mình đã bắt đầu nhìn ra chúng.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao lấy mã màu từ một bức ảnh?
Mở ảnh trong một ứng dụng chỉnh ảnh, vẽ hoặc thiết kế có công cụ hút màu, chọn điểm ở giữa vùng màu muốn lấy, ứng dụng sẽ cho mã HEX. Nên thử vài điểm trong cùng vùng và tránh điểm loá sáng hoặc quá tối.
Một bảng màu nên có bao nhiêu màu?
Năm màu là con số dễ dùng: nền sáng, nền tối, màu chủ, màu phụ và màu nhấn. Ít hơn dễ thiếu, nhiều hơn khó giữ hài hoà. Điều quan trọng là mỗi màu có một vai trò rõ.
Có nên dùng công cụ tự tạo bảng màu từ ảnh không?
Có thể dùng để bắt đầu, nhưng nên sửa lại bằng mắt. Máy thường chọn màu nổi bật hoặc nhiều điểm ảnh, dễ bỏ sót màu nhấn nhỏ hoặc chọn nhiều màu gần giống nhau.
Làm sao biết bảng màu có dùng được không?
Chuyển năm ô màu sang đen trắng: nếu chúng thành các bậc xám khác nhau rõ thì bảng có đủ tương phản để làm chữ và nền. Sau đó thử trên một mẫu thật như tấm thiệp hay slide.
Lấy màu từ ảnh của người khác có được không?
Lấy cảm hứng màu sắc từ ảnh để tạo bảng màu riêng nhìn chung không có vấn đề, nhưng muốn đăng lại hoặc dùng chính tấm ảnh thì cần xin phép tác giả. Tốt nhất là dùng ảnh do mình tự chụp.
