Vẽ ruộng bậc thang và cánh đồng lúa: bờ ruộng, màu lúa theo giai đoạn

Muốn vẽ ruộng bậc thang cho ra ruộng bậc thang, hãy vẽ đường đồng mức trước, rồi mới tô màu: mỗi bậc ruộng là một dải cong ôm theo sườn đồi, các dải ở xa mỏng và sát nhau, các dải ở gần dày và thưa. Cánh đồng lúa đồng bằng thì ngược lại, là những thửa phẳng thu nhỏ dần về đường chân trời. Màu lúa đổi theo giai đoạn: nước bạc khi đổ ải, xanh non khi mới cấy, xanh đậm khi lúa lớn, vàng khi chín. Bài này hướng dẫn cả hai dạng ruộng, kèm bảng màu gợi ý cho từng giai đoạn.

Hiểu hình trước khi tô màu

Ruộng bậc thang ở vùng núi phía Bắc, như ở Mù Cang Chải (Lào Cai, trước thuộc Yên Bái) hay Hoàng Su Phì (Tuyên Quang, trước thuộc Hà Giang), được đắp theo sườn đồi để giữ nước. Vì vậy mỗi bờ ruộng chạy gần như nằm ngang theo độ cao, giống các đường đồng mức trên bản đồ địa hình. Khi nhìn sườn đồi từ phía trước, các bờ này hiện ra thành những đường cong song song, uốn quanh mỗi chỗ đồi lồi ra và lõm vào.

Đây là chỗ nhiều người vẽ sai: họ kẻ những bậc thẳng như cầu thang, hoặc kẻ các đường cong ngẫu nhiên cắt nhau. Hai quy tắc giữ cho ruộng bậc thang trông đúng:

• Các bờ ruộng không bao giờ cắt nhau. Chúng có thể chụm lại sát nhau ở chỗ sườn dốc, giãn ra ở chỗ sườn thoải, nhưng không giao nhau.
• Các bờ uốn theo một quả đồi. Chỗ quả đồi lồi về phía người xem, bờ ruộng cong vồng xuống như nụ cười; chỗ khe lõm vào, bờ ruộng cong ngược lên hình chữ V mềm.

Cánh đồng đồng bằng đơn giản hơn: các thửa ruộng là hình chữ nhật hoặc hình thang nằm phẳng, càng xa càng dẹt và hẹp. Bờ ruộng ở gần chạy chéo về một điểm xa trên đường chân trời.

Các bước vẽ ruộng bậc thang

1. Vẽ dáng quả đồi. Một hai đường cong lớn cho sườn đồi chính, một dãy núi mờ phía sau. Xác định đỉnh đồi và chỗ khe lõm.
2. Vẽ một bờ ruộng "mẫu" ở khoảng giữa sườn đồi, uốn đúng theo hình đồi (vồng xuống ở chỗ lồi, chữ V mềm ở khe).
3. Nhân bờ ruộng lên trên và xuống dưới, mỗi đường gần song song với đường trước. Lên cao về phía đỉnh và ra xa, khoảng cách giữa các đường hẹp dần.
4. Kiểm tra không có đường nào cắt nhau. Nếu hai đường gặp nhau, cho một đường dừng lại (bậc ruộng kết thúc) thay vì cắt qua.
5. Tô màu nền cho cả sườn đồi bằng màu của giai đoạn bạn chọn (xem bảng màu).
6. Tô dải sáng – tối cho từng bậc. Mặt ruộng phẳng nhận nhiều sáng hơn; thành bờ đứng phía dưới mỗi bậc tối hơn. Một dải tối mảnh ngay dưới mỗi đường bờ làm các bậc nổi khối.
7. Đổi sắc nhẹ giữa các bậc. Bậc này xanh hơn, bậc kia vàng hơn một chút, vì ruộng không chín cùng lúc.
8. Thêm điểm nhấn nhỏ: vài mái nhà sàn ở chân đồi, một cây đơn độc trên bờ, làn mây mỏng trôi ngang lưng núi.

Các bước vẽ cánh đồng lúa đồng bằng

1. Đặt đường chân trời, thường khá thấp để có trời rộng, hoặc cao nếu muốn khoe cánh đồng.
2. Chọn một điểm tụ trên chân trời và kẻ vài bờ ruộng chính chạy về điểm đó.
3. Chia ruộng thành thửa bằng các đường ngang, càng gần chân trời càng sát nhau.
4. Vẽ một luỹ tre hoặc dải làng trên chân trời làm hậu cảnh.
5. Tô trời và lớp xa trước, rồi tô các thửa ruộng từ xa về gần, màu đậm và rõ dần.
6. Ở tiền cảnh, vẽ vài khóm lúa riêng lẻ: nét dọc hơi cong, đầu bông rủ xuống nếu là lúa chín. Đây là nơi duy nhất cần vẽ từng cây lúa.
7. Thêm một chi tiết sống: người đội nón cúi gặt, con cò trắng, cánh diều.

Bảng màu gợi ý theo giai đoạn của ruộng

Ở đây lúa chỉ được nhìn như màu của cánh đồng. Mã HEX là gợi ý theo mắt, ánh sáng trong ngày và giống lúa làm màu thật lệch đi nhiều. Thời điểm mỗi giai đoạn khác nhau theo vùng và từng năm, có thể sớm muộn vài tuần.

Một bức ruộng bậc thang mùa nước đổ chủ yếu dùng bạc nước, nâu bùn và xanh núi xa; mặt ruộng như những mảnh gương phản chiếu trời, nên nếu trời hoàng hôn thì mặt ruộng cũng ánh cam hồng. Một bức mùa lúa chín dùng ba màu vàng và một chút xanh còn sót lại ở vài bậc.

Ánh sáng trên ruộng: nắng xiên làm nổi bậc

Ruộng bậc thang đẹp nhất khi nắng chiếu xiên (sáng sớm hoặc chiều muộn). Lúc đó mỗi bậc có một mép sáng và một dải bóng rõ, sườn đồi nổi khối như được tạc. Giữa trưa, nắng chiếu thẳng xuống, các bậc gần như bằng màu nhau và mất khối.

Khi vẽ, bạn có thể "giả" ánh nắng xiên dù không nhìn cảnh thật: chọn một bên có nắng, tô sáng mép bậc phía đó, đẩy sườn đồi phía bên kia vào bóng với màu ngả xanh lạnh. Sự tương phản ấm – lạnh này làm ruộng vàng trông vàng hơn hẳn.

Với cánh đồng đồng bằng, ánh sáng xiên tạo ra những vệt sáng chạy ngang mặt lúa. Vẽ vài vệt vàng sáng hơn xen giữa mảng vàng trung bình sẽ cho cảm giác gió lùa qua đồng.

Lỗi hay gặp và cách sửa

• Bậc ruộng vẽ thẳng như cầu thang. Bờ ruộng uốn theo đồi. Vẽ dáng đồi trước, bờ ruộng sau.
• Các đường bờ cắt nhau. Ruộng thật không như vậy. Cho bậc kết thúc thay vì cắt ngang bậc khác.
• Bậc xa và bậc gần dày như nhau. Càng xa càng mỏng và sát; nếu không, sườn đồi bị dựng đứng như bức tường.
• Toàn bộ ruộng chín một màu vàng chanh. Vàng lúa ngả mật ong, có bậc sáng, bậc tối, bậc còn xanh. Dùng ít nhất ba sắc vàng.
• Vẽ từng cây lúa khắp cánh đồng. Chỉ vẽ cây lúa ở tiền cảnh; xa hơn thì là mảng màu.
• Quên phản chiếu ở ruộng nước. Ruộng đổ nước là mặt gương: có màu trời và bóng đồi. Tô ruộng nước bằng màu nâu đục là mất cái hay nhất.

Bài tập làm ngay

Trên một tờ nháp, vẽ một quả đồi hình bánh bao đơn giản và thử kẻ mười đường bờ ruộng uốn quanh nó mà không đường nào cắt nhau. Bài tập năm phút này luyện tay cho dạng hình khó nhất của ruộng bậc thang. Sau đó, dùng cùng quả đồi, tô hai phiên bản: một mùa nước đổ (bạc và nâu), một mùa lúa chín (ba sắc vàng), rồi đặt cạnh nhau.

Muốn đi xa hơn, hãy xem một tấm bản đồ địa hình có vẽ đường đồng mức: bạn sẽ thấy hình các đường đồng mức rất giống cách ruộng bậc thang ôm sườn núi.