Đem bảng màu thiên nhiên vào thiệp, poster, slide và góc nhà đúng cách

Muốn đem bảng màu từ một cảnh thiên nhiên vào thiệp, poster, slide hay góc nhà, việc quan trọng nhất là phân vai cho từng màu: màu nào làm nền, màu nào làm phụ, màu nào cho chữ, màu nào làm điểm nhấn, và mỗi màu chiếm bao nhiêu diện tích. Cùng năm màu lấy từ một buổi chiều trên đồng, chia vai đúng thì thành tấm thiệp dịu mắt, chia vai sai thì thành một mớ màu rối. Mỗi loại sản phẩm lại có điều kiện riêng: giấy in, khoảng cách nhìn, máy chiếu, ánh sáng trong phòng.

Cách lấy màu từ ảnh phong cảnh và các bảng màu có sẵn mã màu là chủ đề của những bài khác. Bài này bắt đầu từ lúc bạn đã có trong tay một bộ năm, sáu màu lấy từ cảnh thật, và tự hỏi: giờ dùng chúng thế nào.

Bước đầu tiên: phân vai cho màu

Một bảng màu chỉ là danh sách. Nó chỉ thành phối màu khi mỗi màu có việc riêng. Cảnh thật đã chia vai sẵn, ta chỉ cần nhìn lại:

1. Màu nền: màu chiếm phần lớn cảnh, thường là trời, nước, đất hoặc mảng cây xa. Gần như luôn là màu trầm hoặc rất nhạt.
2. Màu phụ: màu của mảng lớn thứ hai, tạo chiều sâu, ví dụ hàng cây, dãy núi gần, mặt ruộng.
3. Màu chữ: màu tối nhất hoặc sáng nhất trong cảnh, đủ chênh với nền để đọc được. Thường là màu của chỗ tối nhất như thân cây, bóng đổ, hoặc chỗ sáng nhất như mây, bọt sóng.
4. Màu nhấn: điểm nhỏ nổi bật nhất trong cảnh: một bông hoa, một mái ngói, một vệt nắng.
5. Màu chuyển tiếp: nếu có thêm, dùng cho đường kẻ, khung, hoạ tiết nhỏ.

Ghi luôn tỉ lệ cảnh thật đang dùng. Nếu trong ảnh màu nhấn chỉ chiếm một chấm nhỏ, đừng để nó chiếm nửa tấm thiệp.

Bảng phân vai theo từng loại sản phẩm

Điều kiện riêng của từng loại sản phẩm

Thiệp: màu giấy là màu đầu tiên

Nếu thiệp in hoặc làm tay trên giấy thật, màu của giấy đã là màu nền. Giấy dó ngả ngà vàng, giấy kraft nâu nhạt, giấy mỹ thuật có thể trắng lạnh hoặc trắng ấm. Hãy chọn cảnh có màu nền gần với màu giấy, ví dụ giấy kraft hợp với bảng màu ruộng rơm, đồi cỏ cháy mùa khô; giấy trắng ngà hợp với cảnh sương sớm, hoa trắng.

Ba lưu ý khi đưa bảng màu thiên nhiên lên giấy:

• Mực in trên giấy màu sẽ tối và ngả theo màu giấy. Màu nhấn đỏ in trên kraft sẽ thành đỏ nâu. Nếu cần màu nhấn tươi, chọn giấy sáng.
• Màn hình sáng hơn giấy. Bảng màu trông rực trên điện thoại có thể in ra xỉn hơn. In thử một bản nhỏ trước khi in nhiều.
• Thiệp nhìn gần, nên chịu được chi tiết. Bạn có thể dùng cả năm màu, miễn là đúng tỉ lệ. Đây là sản phẩm hợp nhất để thử những bảng màu tinh tế, nhiều sắc gần nhau như bảng sương mù, bảng lá non.

Poster: nhìn từ xa, chơi bằng sáng tối

Poster được nhìn từ khoảng cách vài mét, khi người xem đang đi ngang. Ở khoảng cách ấy, chi tiết và các sắc gần nhau biến mất, chỉ còn mảng sáng tối lớn. Vì vậy, với poster:

• Chọn cảnh có độ chênh sáng tối lớn: cảnh ngược sáng, hoàng hôn với bờ cây tối, núi gần đậm trên nền sương sáng. Cảnh âm u, chênh nhỏ đẹp ở thiệp nhưng dễ mờ nhạt trên poster.
• Bớt màu: ba màu thường đủ. Nền, chữ, nhấn.
• Chữ đặt vào vùng đồng đều: khoảng trời, mặt nước lặng, một mảng sương. Đừng đặt chữ đè lên tán lá lốm đốm.
• Thử nhìn từ xa: dán bản in nhỏ lên tường, lùi lại năm bước. Hoặc thu nhỏ hình trên màn hình xuống bằng con tem. Nếu vẫn đọc được tiêu đề, poster ổn.

Slide: máy chiếu làm nhạt mọi thứ

Bảng màu trên màn hình máy tính thường bị máy chiếu làm nhạt đi, nhất là trong phòng sáng. Các sắc gần nhau, chênh lệch nhỏ sẽ biến mất. Một số điều nên làm:

• Nền thật sáng hoặc thật tối. Nền trắng ngà như mây, chữ màu tối như thân cây; hoặc nền lam thẫm như trời đêm, chữ trắng kem. Tránh nền màu trung bình.
• Biểu đồ dùng các sắc của một họ màu, mỗi sắc khác nhau rõ về độ sáng, cộng một màu nhấn cho số liệu chính.
• Giữ một bảng màu cho cả bộ. Đổi bảng màu giữa chừng làm người xem mất mạch.
• Không dùng màu là cách duy nhất phân biệt thông tin. Thêm nhãn, ký hiệu, hoạ tiết, vì người mù màu và máy chiếu kém đều có thể làm mất khác biệt màu.

Góc nhà: diện tích lớn cần màu trầm

Ở nhà, màu được nhìn trên diện tích rất lớn, trong nhiều giờ, dưới ánh sáng thay đổi. Những điều cảnh thật dạy càng đúng hơn:

• Tường và sàn là "đất trời" của căn phòng. Chọn màu trầm, đã ngả xám, lấy từ đá, cát, đất, mây. Một màu xanh lá tươi trên mẫu sơn nhỏ trông dễ thương có thể thành chói khi phủ cả bức tường.
• Màu tươi đến từ đồ thay được: gối, khăn trải bàn, bình hoa, tranh. Như hoa trong cảnh thật, chúng nhỏ và đổi theo mùa.
• Vật liệu thật mang sẵn bảng màu: gỗ, mây tre, gốm, đá, cây xanh trong chậu. Hãy tính chúng vào bảng màu trước khi chọn sơn.
• Ánh sáng làm đổi màu sơn. Phòng không có nắng chiếu trực tiếp, chỉ nhận ánh sáng trời qua cửa, thường ngả lạnh; phòng nắng chiều chiếu vào ngả ấm; buổi tối dưới đèn lại khác. Sơn thử một mảng lớn trên tường thật và nhìn nó ở nhiều giờ trong ngày trước khi quyết định.

Ba ví dụ phân vai bằng lời

Đồi chè buổi sáng có sương, dùng cho thiệp cảm ơn

Nền: trắng sữa của sương, cũng là màu giấy. Phụ: xanh chè ngả xám, ở hàng chè xa. Chữ: xanh thẫm gần đen của hàng chè gần, trong bóng. Nhấn: một chút vàng nhạt của tia nắng đầu tiên xuyên sương, dùng cho một đường kẻ mảnh hoặc chữ ký.

Chiều trên cánh đồng lúa chín, dùng cho poster hội làng

Nền: vàng lúa ngả nâu, diện tích lớn. Phụ: xanh đậm của bờ tre, gần như mảng tối. Chữ: nâu sẫm của bờ ruộng trong bóng, hoặc trắng kem của mây nếu đặt chữ trên phần trời. Nhấn: đỏ cam của nắng chiều trên mái ngói xa, dùng cho ngày giờ sự kiện.

Biển miền Trung lúc trưa, dùng cho bộ slide

Nền: trắng cát rất nhạt. Phụ: các sắc xanh ngọc và lam biển cho khung, biểu đồ. Chữ: lam thẫm của nước sâu. Nhấn: màu của chiếc thuyền sơn hoặc của tấm lưới phơi, dùng cho con số chính mỗi trang.

Lỗi hay gặp

• Lấy đủ năm màu rồi chia đều. Mất ngay sự yên ổn của cảnh gốc.
• Dùng màu nhấn làm nền. Màu tươi nhất trong cảnh lại được phủ toàn bộ nền thiệp hay tường phòng.
• Chữ không đủ chênh với nền. Hai màu cùng lấy từ một cảnh dễ có độ sáng gần nhau. Luôn kiểm bằng cách chuyển sang đen trắng.
• Quên điều kiện xem. Bảng màu đẹp trên điện thoại chưa chắc đẹp trên giấy kraft, trên máy chiếu hay trên tường phòng hướng bắc.

Bài tập: một ảnh, một tấm thiệp

Chọn một tấm ảnh phong cảnh bạn tự chụp. Viết ra năm màu bằng lời, mỗi màu một tên gợi hình như "xám tro ẩm", "xanh chè xa". Bên cạnh mỗi màu, ghi vai: nền, phụ, chữ, nhấn, chuyển tiếp, và tỉ lệ ước chừng. Rồi làm một tấm thiệp nhỏ bằng giấy và bút màu, hoặc trên một phần mềm thiết kế bất kỳ, tuân thủ đúng vai và tỉ lệ ấy. So tấm thiệp với ảnh gốc: nếu nhìn thiệp mà gợi lại được không khí của cảnh, bạn đã đem được thiên nhiên vào thiết kế.