Sắc màu biển đảo Việt Nam: nước trong, san hô, đá và rừng ven biển

Sắc màu biển đảo Việt Nam thay đổi rõ từ Bắc vào Nam: vịnh đá vôi Quảng Ninh là xám đá và nước xanh lục ngọc; các đảo núi lửa miền Trung như Lý Sơn là đá đen, cát trắng, nước xanh trong; đảo phía Nam như Côn Đảo, Phú Quốc là rừng xanh thẫm, cát trắng mịn và biển xanh lam. Dưới nước, những rạn san hô thêm vào các sắc vàng nâu, xanh tím, hồng cam; ven bờ, rừng ngập mặn là một đường viền xanh đậm.

Biển đảo ba miền: ba nền đá khác nhau

Màu của một hòn đảo trước hết do đá làm nên nó. Ở nước ta có thể chia thô ba kiểu:

Phú Quốc (nay thuộc An Giang, trước thuộc Kiên Giang) là đảo lớn nhất nước, có cả đồi rừng, sông suối và những bãi cát trắng mịn. Mỗi kiểu đá cho một bộ màu nền riêng, và màu nước biển xung quanh cũng đổi theo.

Vịnh đá vôi phía Bắc: xám đá, lục ngọc

Ở vịnh Hạ Long và Bái Tử Long, hàng nghìn hòn đảo đá vôi nhô lên từ mặt nước. Vách đá xám trắng, có những vệt đen, vàng nâu do nước chảy và rêu, địa y; chân đảo thường bị sóng khoét thành ngấn sâu, tối màu. Cây bụi xanh bám trên đỉnh và sườn đảo.

Nước trong vịnh thường có màu xanh lục ngọc, ít khi xanh lam đậm như biển khơi miền Trung, vì vịnh nông, lặng và có nhiều sinh vật phù du. Những ngày mùa xuân nồm ẩm, sương mù phủ vịnh, các đảo xa chỉ còn là những hình xám chồng lên nhau, một cảnh gần với tranh thuỷ mặc. Mùa hè trời trong, nước xanh rõ hơn, đảo đá sáng lên dưới nắng.

Đảo núi lửa miền Trung: đen, trắng, lam

Lý Sơn là ví dụ rõ nhất. Đảo hình thành từ hoạt động núi lửa trong quá khứ địa chất, nên bờ biển nhiều nơi là đá bazan đen, có chỗ xếp lớp, có chỗ tạo thành vòm, hang. Trên đảo, những ruộng tỏi xanh trồng trên lớp cát trắng phủ trên đất núi lửa, tạo thành những ô xanh trên nền trắng – nâu rất lạ mắt.

Bảng màu ở đây có độ tương phản rất cao: đá đen, cát trắng, nước xanh lam trong. Biển quanh đảo xa bờ, ít phù sa sông đổ ra, nên vào mùa biển lặng nước rất trong, nhìn rõ đáy đá. Khi vẽ, chính sự đối lập đen – trắng làm nên cái riêng; đừng làm mềm nó bằng quá nhiều màu trung gian.

Đảo rừng phía Nam: xanh thẫm và cát trắng

Côn Đảo (nay thuộc TP.HCM, trước thuộc Bà Rịa – Vũng Tàu) có phần lớn diện tích là núi phủ rừng, thuộc Vườn quốc gia Côn Đảo. Từ biển nhìn vào, đảo là những khối xanh thẫm gần như đen, chân là bãi cát trắng hoặc đá granit xám hồng tròn nhẵn. Nước gần bờ xanh ngọc, ra xa xanh lam.

Cù Lao Chàm (Đà Nẵng, trước thuộc Quảng Nam) và nhiều đảo ở vịnh Nha Trang có bảng màu tương tự: rừng xanh, đá tròn, cát vàng nhạt. Ở những đảo này, một hàng cây bàng biển, dừa hay phi lao trên bãi cát là đường viền chuyển từ rừng xuống biển.

Phú Quốc có thêm một nét màu riêng nhờ vị trí: đảo nằm ở vịnh Thái Lan, phía tây đất liền, nên bờ tây đảo nhìn thẳng ra hướng mặt trời lặn. Những buổi chiều trời quang, cả mặt biển phía tây chuyển cam, hồng rồi tím, trong khi rừng trên đảo đã tối thành một khối xanh đen. Các bãi phía nam đảo có cát trắng mịn, nước gần bờ xanh ngọc nhạt vào những tháng biển lặng.

Màu biển đảo cũng đổi theo mùa gió. Mùa biển động ở mỗi vùng mỗi khác: phía Bắc và miền Trung thường động vào mùa gió đông bắc cuối năm, phía tây Nam Bộ như Phú Quốc lại hay động vào mùa gió tây nam giữa năm. Khi sóng lớn, cát đáy bị khuấy lên, nước gần bờ chuyển xanh xám đục, trời nhiều mây, cảnh gần như mất hết màu ngọc. Vì vậy những bức ảnh biển xanh trong thường được chụp vào mùa biển lặng của từng nơi, không phải quanh năm.

Dưới mặt nước: màu của san hô

Ở một số vùng biển nước ta như Cù Lao Chàm, Hòn Mun (Khánh Hoà), Côn Đảo, Phú Quốc, có những rạn san hô được bảo vệ. San hô sống thường có màu vàng nâu, nâu lục, xanh tím, hồng cam. Phần lớn màu nâu vàng của san hô đến từ những tảo cực nhỏ sống cộng sinh trong mô của chúng; một số sắc tím, hồng, xanh đến từ sắc tố của chính san hô.

Khi nước biển nóng lên bất thường kéo dài hoặc môi trường bị xấu đi, san hô có thể đẩy tảo cộng sinh ra ngoài và trở nên trắng bệch, gọi là hiện tượng san hô bị tẩy trắng. Màu trắng ấy không phải màu đẹp mà là dấu hiệu san hô đang bị đe doạ. Đây là điều người yêu màu biển nên biết: san hô càng nhiều màu, rạn càng khoẻ.

Rừng ven biển: đường viền xanh đậm

Nơi sông đổ ra biển, như ven biển Quảng Ninh, Cần Giờ (TP.HCM), Cà Mau, là rừng ngập mặn với đước, mắm, vẹt, bần. Màu rừng ngập mặn là xanh đậm bóng, chân rừng là bùn xám và bộ rễ nâu xám đan chéo, nước nâu lợ. Khi triều rút, lớp bùn lộ ra ánh bạc dưới nắng. Đây là màu biển của những vùng bờ thấp, khác hẳn màu cát trắng, nước trong của các đảo xa bờ.

Bảng màu gợi ý: biển đảo Việt Nam

Gợi ý của bài, lấy theo mắt từ cảnh vịnh đá vôi, đảo núi lửa và đảo rừng ngày biển lặng. Không phải mã chuẩn.

Bảng này dùng được theo ba bộ: vịnh Bắc (lục ngọc, xám trắng, xanh thẫm), đảo núi lửa (lam, đen, trắng cát), đảo Nam (ngọc nông, lam sâu, xanh thẫm rừng). Đừng trộn cả ba trong một tranh.

Góc nhìn hôm nay: ngắm biển có trách nhiệm

• Khi đi thuyền hay lặn ngắm san hô, không chạm, không bẻ, không đứng lên san hô; mỗi mảnh san hô mất đi là một mảng màu biến mất.
• Thử đếm các dải màu từ bờ ra khơi: cát khô, cát ướt, nước nông, nước sâu. Mỗi đảo một kiểu.
• Các khu bảo tồn biển như Cù Lao Chàm, Hòn Mun, Côn Đảo, Phú Quốc thường có trung tâm hoặc trạm giới thiệu về rạn san hô; đó là nơi tốt để tìm hiểu thêm.