Sắc màu dải cát miền Trung là trắng của những cồn cát chạy dọc bờ biển, xanh xám của rừng phi lao trồng chắn cát, xanh ngọc của nước biển gần bờ chuyển dần sang xanh thẫm ngoài khơi, điểm thêm tím hồng của hoa muống biển và xanh bóng của dứa dại. Đây là bảng màu sáng, ít màu, độ tương phản cao, gần như đối lập với bảng màu nâu – xanh ẩm của đồng bằng Bắc Bộ.
Một dải cát dài và hẹp
Từ Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh qua Quảng Trị (gồm cả Quảng Bình cũ), Huế, Đà Nẵng (gồm cả Quảng Nam cũ) vào tới Quảng Ngãi, bờ biển miền Trung có nhiều đoạn là cồn cát, đụn cát nối tiếp nhau, kẹp giữa biển và những đồng ruộng hẹp phía trong. Có những vùng cồn cát rộng, cao, như các cồn cát trắng ven biển Quảng Trị và vùng Quảng Bình cũ.
Cát ở nhiều bãi miền Trung có màu trắng hoặc trắng ngà, phần lớn là hạt thạch anh đã được sóng và gió mài, rửa qua thời gian rất dài. Chuyện vì sao cát nơi trắng nơi đỏ là chủ đề riêng của khoa học về cát; ở đây chỉ cần nhớ rằng cát trắng là nền sáng nhất trong mọi bảng màu vùng miền nước ta. Dưới nắng trưa, cồn cát trắng có thể chói đến mức gần như không thấy được hình khối.
Cát không chỉ trắng: các sắc của cồn cát
Nhìn kỹ, một cồn cát có nhiều sắc hơn ta tưởng:
- Mặt được nắng chiếu: trắng ngà, buổi sáng và chiều ngả vàng hồng.
- Sườn khuất nắng: xám xanh nhạt hoặc tím xám, vì nhận ánh sáng từ bầu trời xanh. Đây là chi tiết giúp cồn cát có khối khi vẽ.
- Cát ướt sát mép sóng: sẫm hơn hẳn, xám nâu bóng, phản chiếu trời.
- Gợn cát do gió: những đường sóng nhỏ song song, buổi chiều nắng xiên làm mỗi gợn có một vệt bóng mảnh.
Người mới vẽ hay tô cát toàn màu vàng. Thực tế cát trắng miền Trung chỉ ngả vàng ở nắng sớm, nắng chiều; giữa ngày nó trắng, và phần bóng của nó là lạnh chứ không phải nâu.
Phi lao: đường viền xanh xám
Phi lao (Casuarina equisetifolia) được trồng rất nhiều dọc bờ biển miền Trung để chắn gió, chắn cát bay. Nhìn từ xa, rừng phi lao là một dải xanh xám mảnh, chạy song song bờ biển, ngăn cách cồn cát trắng với làng mạc, ruộng đồng phía trong.
Màu phi lao khác hẳn màu các loài cây lá rộng. Thứ ta tưởng là "lá" thực ra là những cành non mảnh như kim, xanh ngả xám, nên tán cây nhìn mờ, xốp, có ánh bạc khi gió thổi. Dưới gốc là lớp "lá" khô rụng màu nâu đỏ, nâu vàng phủ trên cát trắng. Một hàng phi lao trên đỉnh cồn cát, nghiêng theo gió, là hình ảnh rất đặc trưng của ven biển miền Trung.
Những loài cây nhỏ trên cát
Trên nền cát trắng nghèo dinh dưỡng, chỉ một số loài chịu được nắng gió, mặn mới sống nổi. Chúng tạo nên những đốm màu nhỏ nhưng rõ:
| Loài | Màu | Hình dáng trong cảnh |
|---|---|---|
| Muống biển (Ipomoea pes-caprae) | Lá xanh bóng, hoa tím hồng | Dây bò thành mảng trên cát sát biển |
| Dứa dại | Xanh đậm bóng, quả cam đỏ khi chín | Bụi lá dài có gai, mọc thành khóm |
| Cỏ, cói trên cát | Xanh vàng, mùa khô vàng úa | Những vạt mỏng giữ chân cồn cát |
| Sim, mua vùng đồi cát pha | Hoa tím hồng | Bụi thấp ở phía trong |
Những sắc này nhỏ, rải rác, nhưng nhờ nền trắng sáng nên nổi lên rất rõ. Một vệt muống biển hoa tím trên cát trắng là cặp màu đẹp đến mức không cần thêm gì.
Biển xanh ngọc: từ bờ ra khơi
Nhiều bãi biển miền Trung, nhất là vào mùa hè khi biển lặng, có nước trong. Gần bờ, nơi nước nông và đáy là cát trắng, nước có màu xanh ngọc nhạt, có khi gần như trong suốt. Ra xa hơn, nước sâu dần, màu chuyển sang xanh lam rồi xanh thẫm. Vì sao nước biển có màu xanh là chủ đề riêng; với người nhìn cảnh, quy luật đơn giản là: nông thì nhạt và lục, sâu thì đậm và lam, đáy cát trắng làm màu gần bờ sáng hẳn lên.
Biển miền Trung cũng đổi màu theo mùa. Mùa hè biển lặng, xanh trong. Mùa mưa bão, khoảng cuối năm, biển động, sóng khuấy cát và nước lũ từ sông đổ ra khiến nước gần bờ xám đục, trời xám, cảnh gần như đơn sắc.
Bàu nước giữa cát và làng sau rặng phi lao
Đi từ biển vào trong, dải cát miền Trung không chỉ có cát và phi lao. Ở nhiều nơi, giữa các cồn cát có những bàu, hồ nước ngọt nhỏ, mặt nước xanh thẫm hoặc nâu trong, viền quanh là cỏ, lau lách, có nơi có sen, súng. Trên nền cát trắng, một bàu nước tối màu là mảng tương phản rất mạnh, như một viên đá sẫm đặt trên vải trắng.
Phía sau rặng phi lao là những làng ven biển và ruộng trồng trên đất cát pha: ruộng khoai lang, đậu phộng, dưa hấu xanh thấp sát mặt đất, những vườn rau được tưới bằng nước giếng. Màu xanh ở đây thưa và thấp, để lộ cát giữa các luống, khác hẳn những cánh đồng lúa xanh kín ở đồng bằng Bắc Bộ.
Như vậy, nếu cắt một lát cảnh từ biển vào, ta có một chuỗi màu rất rõ: xanh thẫm biển khơi, xanh ngọc nước nông, trắng bọt sóng, nâu xám cát ướt, trắng ngà cồn cát, xanh xám phi lao, xanh thẫm mặt bàu, rồi xanh thưa của ruộng cát và mái nhà làng. Vẽ đúng chuỗi ấy là đã nắm được cấu trúc màu của cả dải ven biển miền Trung.
Bảng màu gợi ý: dải cát miền Trung
Gợi ý của bài, lấy theo mắt từ cảnh cồn cát, rừng phi lao và biển lặng mùa hè. Không phải mã chuẩn.
| Tên gợi hình | HEX gợi ý | Dùng vào đâu |
|---|---|---|
| Trắng ngà cát nắng | #F3EEE2 | Mảng cát lớn |
| Tím xám sườn cát khuất | #C3BED0 | Bóng trên cồn cát |
| Xám nâu cát ướt | #9B8E7E | Mép sóng |
| Xanh ngọc nước nông | #7FD1C7 | Biển gần bờ |
| Xanh thẫm biển khơi | #1F5F8B | Đường chân trời biển |
| Xanh xám phi lao | #6E8574 | Dải rừng chắn cát |
| Nâu đỏ lá phi lao rụng | #9A5E3D | Gốc cây, điểm ấm |
| Tím hồng muống biển | #C2569A | Màu nhấn nhỏ |
Bảng này có đặc điểm là rất nhiều sáng: khoảng một nửa diện tích nên là trắng ngà và xanh ngọc nhạt. Màu đậm chỉ dùng cho biển khơi và gốc phi lao. Nếu đưa quá nhiều màu đậm, cảnh sẽ mất cái nắng chói của dải cát.
Góc nhìn hôm nay: hiểu dải cát qua màu
Những rừng phi lao xanh xám ven biển miền Trung phần lớn là rừng trồng, kết quả của nhiều thế hệ người dân chống cát bay lấn ruộng, lấn làng. Khi nhìn dải xanh ấy, nên nhớ đó là màu do con người giữ lại. Vài việc để quan sát thêm:
- Đứng trên một cồn cát buổi chiều, nhìn mặt cát hướng về mặt trời và mặt cát quay lưng lại. So xem bóng có màu gì.
- Nhặt một nắm cát khô và một nắm cát ướt đặt cạnh nhau: màu khác nhau thế nào?
- Đếm số dải màu từ chân bạn ra tới chân trời biển: cát khô, cát ướt, bọt sóng, nước nông, nước sâu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cát biển miền Trung có màu trắng?
Cát ở nhiều bãi miền Trung chủ yếu là hạt thạch anh đã được sóng và gió mài, rửa trong thời gian rất dài, nên có màu trắng hoặc trắng ngà. Ở những nơi cát lẫn nhiều khoáng chất khác, màu cát có thể vàng hoặc đỏ hơn.
Vì sao miền Trung trồng nhiều phi lao ven biển?
Phi lao chịu được nắng, gió, cát và đất nghèo, nên được trồng thành rừng phòng hộ để chắn gió và ngăn cát bay vào ruộng, làng. Dải phi lao xanh xám vì vậy chạy dọc nhiều đoạn bờ biển miền Trung.
Vì sao biển gần bờ màu xanh ngọc còn xa bờ màu xanh đậm?
Gần bờ nước nông, ánh sáng xuống tới đáy cát trắng rồi phản lại, nên nước sáng và ngả xanh lục. Ra xa nước sâu, ánh sáng bị nước hấp thụ nhiều hơn, chỉ còn sắc xanh lam đậm.
Hoa muống biển có màu gì?
Muống biển có hoa màu tím hồng, lá xanh bóng hình như móng chân dê, dây bò thành mảng trên cát sát biển. Trên nền cát trắng, những vệt hoa tím rất nổi bật.
Vẽ cồn cát trắng thế nào cho có khối?
Tô mặt được nắng bằng trắng ngà, sườn khuất nắng bằng xám tím hoặc xám xanh nhạt thay vì nâu, thêm vài gợn cát có vệt bóng mảnh. Màu bóng lạnh sẽ làm cồn cát nổi khối mà vẫn giữ được cảm giác trắng sáng.