Sắc màu vùng khô hạn Nam Trung Bộ: đồi cát, xương rồng và ruộng muối

Sắc màu vùng khô hạn Nam Trung Bộ là xanh gắt của bầu trời ít mây, vàng cam và trắng ngà của đồi cát, xám hồng của núi đá trọc, xanh xám của xương rồng và cây bụi chịu hạn, trắng loá của ruộng muối, xanh lá và tím đậm của vườn nho, đỏ hồng của trái thanh long. Đây là bảng màu khô, nắng, gần với màu sa mạc hơn bất cứ vùng nào khác ở Việt Nam.

Vùng khô nhất nước

Dải ven biển từ phía nam Khánh Hoà qua vùng Ninh Thuận cũ (nay thuộc Khánh Hoà) tới vùng Bình Thuận cũ (nay thuộc Lâm Đồng) thường được xem là nơi khô hạn nhất Việt Nam. Vùng Phan Rang nổi tiếng ít mưa, nhiều nắng, nhiều gió. Một cách giải thích quen thuộc trong sách Địa lí là địa hình: dãy núi phía tây và phía bắc chắn bớt gió mang hơi ẩm, khiến lượng mưa ở đây thấp hơn hẳn các vùng xung quanh.

Điều đó để lại dấu ấn rất rõ lên màu cảnh: ít mây nên trời xanh gắt; ít mưa nên cây cỏ thưa, đất và đá lộ ra nhiều; nhiều nắng và gió nên mọi thứ như được "phơi" sáng và khô. Ở đây màu đất, màu đá, màu cát chiếm ưu thế, màu xanh lá là thứ phải đi tìm.

Đồi cát: từ trắng ngà đến đỏ cam

Vùng này có nhiều đồi cát nội địa và ven biển. Có đồi cát trắng ngà, có đồi vàng, có nơi cát đỏ cam như vùng Mũi Né (nay thuộc Lâm Đồng, trước là Bình Thuận) hay các đồi cát quanh Phan Rang (nay thuộc Khánh Hoà, trước là Ninh Thuận). Màu cát khác nhau do thành phần khoáng và lớp oxit sắt bọc hạt cát, một chủ đề khoa học riêng.

Với người nhìn màu, đồi cát ở đây đổi sắc rất mạnh theo giờ:

• Sáng sớm: cát ngả hồng cam nhạt, bóng sườn đồi xanh tím, gợn cát rõ nét.
• Giữa trưa: mọi thứ loá trắng, cát đỏ cũng bạc thành cam nhạt, gần như không có bóng.
• Chiều muộn: cát đỏ đậm lên thành màu đồng, đỏ cam rực, sườn khuất nắng tím đậm.

Mũi Né và các đồi cát ở đây chỉ là một dòng trong bảng màu vùng; điều đáng nhớ là cặp màu cam cát – xanh trời, một cặp bổ túc gần như hoàn hảo do thiên nhiên đặt sẵn.

Núi đá trọc và rừng khô

Dọc bờ biển phía bắc Phan Rang là những khối núi đá granit trọc, đá xám pha hồng, có chỗ bị phong hoá thành những tảng tròn xếp chồng lên nhau. Vịnh Vĩnh Hy và vùng Vườn quốc gia Núi Chúa (nay thuộc Khánh Hoà) là nơi cảnh núi đá đổ xuống biển rất rõ. Núi Chúa còn được biết đến với kiểu rừng khô hạn, cây thấp, nhiều gai, khác hẳn rừng rậm ẩm ướt ở nơi khác.

Màu của vùng này là xám hồng của đá, xanh xám của cây bụi chịu hạn, nâu vàng của cỏ khô, đặt cạnh xanh thẫm của biển. Trong mùa khô dài, rừng ở đây ngả vàng nâu nhiều; mùa mưa ngắn ngủi thì xanh lại nhanh.

Xương rồng và cây chịu hạn

Hình ảnh xương rồng mọc trên cát, trên đất sỏi là nét màu riêng của vùng. Xương rồng có màu xanh xám, xanh ngả lam, bề mặt mờ chứ không bóng; một số loài ra hoa vàng, hoa hồng nhỏ. Bên cạnh đó là những bụi cây gai thấp, cỏ khô, cây keo trồng chắn cát.

Một điều thú vị cho người vẽ: màu xanh của cây chịu hạn thường ngả xám, ngả bạc hơn màu xanh cây vùng ẩm. Nếu tô xương rồng bằng xanh lá tươi, cảnh sẽ không còn cảm giác khô nắng. Hãy pha xanh với một chút xám hoặc lam.

Ruộng muối trắng, vườn nho, trái thanh long

Con người cũng góp vào bảng màu vùng khô những mảng màu rất mạnh.

Ruộng muối là cảnh có độ tương phản cao nhất: trắng muối, bạc nước dưới nắng gắt. Màu của ruộng muối thay đổi theo giờ: sáng sớm và chiều muộn, những ô nước ánh hồng, cam, phản chiếu trời; giữa trưa chói trắng.

Biển vùng khô: xanh thẫm, trong và sát núi

Biển ở vùng khô hạn Nam Trung Bộ có một nét riêng: nhiều đoạn núi đá đổ thẳng xuống biển, ít sông lớn đổ ra mang phù sa, nên vào mùa biển lặng nước thường rất trong. Gần bờ, trên nền cát hoặc đá, nước xanh ngọc; chỉ cách bờ một quãng ngắn, đáy dốc xuống sâu, nước chuyển ngay sang xanh lam thẫm. Sự chuyển màu vì thế gắt hơn những bãi cát thoải ở miền Trung phía bắc.

Đá ven biển ở đây là những tảng granit tròn xám hồng, có chỗ nhuốm vệt vàng nâu, xen những bụi cây gai xanh xám. Đặt cạnh nước xanh thẫm, đá xám hồng trở thành màu ấm dịu, rất hợp làm nền cho tranh biển. Dưới nước, một số khu vực có rạn san hô, nhưng đó là chuyện của bài biển đảo.

Điều thú vị là trên bờ thì khô cháy, dưới nước thì trong mát: hai nửa bức tranh có hai nhiệt độ màu đối lập. Một khung cảnh vịnh nhỏ ở vùng này thường chỉ cần ba màu chính là đủ: cam vàng của đồi khô, xám hồng của đá, xanh lam thẫm của biển.

Bảng màu gợi ý: vùng khô hạn Nam Trung Bộ

Gợi ý của bài, lấy theo mắt từ đồi cát, núi đá và ruộng muối mùa khô. Không phải mã chuẩn.

Cách phối dễ đẹp: xanh trời và cam cát làm cặp chính, xám hồng đá và trắng ngà làm nền chuyển tiếp, xương rồng xanh xám làm hình khối, rồi chỉ một chấm tím nho hoặc đỏ thanh long. Bảng này rất hợp cho poster mùa hè, minh hoạ du ký, bìa sách về miền nắng gió.

Góc nhìn hôm nay: tả vùng khô cho đúng

• Đừng xanh hoá cảnh: cây cỏ ở đây thưa, xanh xám; đất, đá, cát mới là màu chính.
• Chú ý bóng: dưới nắng gắt, bóng đổ ngắn và đậm, màu bóng trên cát ngả xanh tím.
• Nhớ mùa mưa ngắn: vài tháng cuối năm, cây cỏ xanh lại, cảnh mềm hơn hẳn. Tả vùng khô "quanh năm cháy vàng" là chưa đủ.

Ai muốn hiểu vì sao vùng này khô có thể xem phần khí hậu Duyên hải Nam Trung Bộ trong Atlat Địa lí Việt Nam. Ai muốn xem màu gạch của văn hoá Chăm có thể tìm đến các cụm tháp Chăm vùng Phan Rang và bảo tàng Điêu khắc Chăm ở Đà Nẵng.