Vẽ cảnh đêm trăng và tranh Trung thu: nền xanh lạnh, đèn lồng ấm sáng

Vẽ cảnh đêm trăng đẹp dựa vào một điều nghe có vẻ ngược: đêm trăng không đen. Bầu trời đêm có trăng là xanh lam thẫm hoặc xanh chàm, cảnh vật dưới trăng là các mảng xanh tím và xám bạc, còn mặt trăng cùng ánh đèn lồng là những điểm sáng ấm nổi lên trên nền lạnh. Với tranh đề tài Trung thu, công thức đơn giản là nền lạnh – điểm nóng: trời và cảnh xanh tím, trăng vàng nhạt, đèn ông sao và đèn lồng đỏ cam toả ánh sáng ấm lên những gì ở gần.

Ánh trăng làm cảnh vật đổi màu thế nào

Ánh trăng là ánh mặt trời phản xạ từ bề mặt Mặt Trăng, yếu hơn ánh mặt trời rất nhiều. Trong ánh sáng yếu, mắt người kém phân biệt màu, nên cảnh đêm trăng trông gần như đơn sắc, ngả xanh xám. Người vẽ từ lâu đã quen tô cảnh đêm bằng gam xanh lam – tím; đó là một quy ước hội hoạ dựa trên cảm nhận của mắt, không phải vì ánh trăng thật sự xanh hơn ánh mặt trời. Biết vậy để không tranh cãi lý thuyết, cứ dùng gam xanh lạnh vì người xem đọc ngay ra "đêm".

Những điều quan sát được trong đêm trăng sáng:

• Bầu trời gần trăng sáng hơn, xa trăng thì thẫm hơn.
• Cảnh vật có mảng sáng phía hướng về trăng (bạc, xanh xám nhạt) và mảng tối gần như tối thẫm.
• Bóng đổ dưới trăng mềm hơn bóng nắng nhưng vẫn rõ khi trăng tròn.
• Chi tiết ở xa gần như không thấy; cảnh chỉ còn những khối bóng đen viền sáng.
• Mặt nước phản chiếu trăng thành một vệt sáng thẳng hướng về người xem.

Bố cục cho tranh đêm trăng và Trung thu

Mặt trăng là điểm sáng mạnh nhất, nên nó kéo mắt người xem. Đừng đặt trăng ngay chính giữa tranh, cũng đừng để trăng sát mép giấy. Một vị trí phía trên lệch về một bên thường cân đối.

Tranh đề tài Trung thu thường có thêm nhân vật: các bạn nhỏ rước đèn, mâm cỗ, cây đa, chú Cuội trong truyện kể. Khi có người, hãy vẽ họ nhỏ, nhìn từ sau lưng hoặc nghiêng, đi thành hàng theo một đường cong dẫn vào tranh. Hàng đèn lồng nối nhau là một đường dẫn mắt rất đẹp, vì mỗi chiếc đèn là một chấm sáng.

Một tranh Trung thu có thể chia thành ba vùng sáng:

• Vùng sáng lạnh: trăng và quầng trời quanh trăng.
• Vùng sáng ấm: các đèn lồng và khoảng mặt đất, gương mặt, quần áo được đèn soi.
• Vùng tối: phần còn lại, gồm cây, mái nhà, đường đi xa đèn.

Các bước vẽ theo thứ tự

1. Phác bố cục: vị trí trăng, đường chân trời, các khối lớn (mái nhà, cây đa, đồi), và đường đi của hàng đèn.
2. Chừa trăng và các đèn lồng. Với chì màu, sáp hoặc màu nước, đây là bước quan trọng: tô quanh chúng chứ không tô đè. Với màu bột hay vẽ máy, có thể đặt sáng lên sau, nhưng vẫn nên đánh dấu vị trí.
3. Tô bầu trời: quanh trăng là xanh lam nhạt hơn, xa dần thẫm lại thành xanh chàm. Không dùng đen.
4. Tô các khối cảnh xa (đồi, rặng cây) bằng xanh tím thẫm, gần như chỉ là bóng, mép trên có thể viền sáng mảnh phía hướng về trăng.
5. Tô các khối gần (mái nhà, cây đa, sân) bằng các màu tối nhưng vẫn còn sắc: mái ngói tím nâu, lá xanh thẫm, sân xám lam.
6. Tô trăng: vàng kem nhạt, sáng nhất tranh, có thể thêm vài mảng hơi xám rất nhẹ cho bề mặt. Quanh trăng có một quầng sáng mờ.
7. Tô đèn lồng: lõi đèn gần như trắng vàng, ra phía mép là đỏ, cam, vàng đậm theo màu giấy đèn.
8. Toả ánh đèn: những gì ở gần đèn (bàn tay cầm cán đèn, mặt đất ngay dưới, vạt áo) nhận một lớp cam ấm. Đây là bước làm tranh "sáng đèn" thật sự.
9. Thêm vài chi tiết sáng nhỏ: sao lấp lánh xa trăng (gần trăng sáng thì ít thấy sao), vệt trăng trên mặt ao.

Bảng màu gợi ý cho đêm Trung thu

Bảng gợi ý theo mắt cho một cảnh làng đêm rằm có trăng tròn và hàng đèn rước. Năm màu đầu là nền lạnh, ba màu cuối là điểm nóng.

Bí quyết của bảng này là sự đối lập: nền lạnh và tối làm đèn ấm sáng lên. Nếu nền tranh cũng đỏ vàng (trời tím hồng, mái nhà đỏ tươi), đèn lồng sẽ chìm mất.

Đèn ông sao, đèn kéo quân, mâm cỗ: màu cho từng thứ

• Đèn ông sao: năm cánh, giấy bóng kính đỏ hoặc vàng, khung tre. Phần giấy có lửa sáng bên trong nên giữa đèn sáng, mép đèn đậm. Viền khung là nét mảnh tối.
• Đèn lồng tròn, đèn cá chép: sáng nhất ở giữa thân, tối dần ra hai đầu. Vài nét nan tối chạy cong theo thân đèn cho khối tròn.
• Đèn kéo quân: hình bóng các hình cắt giấy in lên vách đèn. Vẽ vài bóng tối trên nền vách sáng vàng.
• Mâm cỗ: bánh nướng vàng nâu, bánh dẻo trắng, bưởi xanh vàng, chuối, hồng đỏ cam. Đặt mâm gần một nguồn đèn để màu bánh trái được soi ấm, các mặt khuất ngả tím xám.

Lỗi hay gặp và cách sửa

• Tô trời đen kịt. Trời đêm có trăng là xanh chàm thẫm. Đen phẳng làm tranh như dán giấy than.
• Trăng có mặt người, hoặc là hình lưỡi liềm trong đêm rằm. Trung thu là đêm rằm tháng Tám, trăng tròn.
• Tô đè lên đèn lồng rồi mới thêm vàng. Với chì màu và màu nước, sáng không đè được lên tối. Chừa sáng từ đầu.
• Đèn lồng không toả sáng ra xung quanh. Thiếu vùng cam ấm quanh đèn, đèn chỉ như hình dán màu đỏ.
• Vẽ nhiều sao sát mặt trăng. Trăng sáng làm sao quanh nó mờ đi; sao nhiều nên đặt xa trăng.
• Cảnh vật giữ màu ban ngày. Mái ngói đỏ tươi, lá xanh lá tươi trong đêm là sai không khí; kéo tất cả về gam lạnh tối.

Bài tập làm ngay

Bài "một chiếc đèn": tô kín một mẩu giấy bằng xanh chàm, chừa một vòng tròn nhỏ. Tô vòng tròn thành đèn lồng (lõi vàng, viền đỏ), rồi toả một quầng cam mờ ra chung quanh. Chỉ một chiếc đèn trên nền tối đã cho thấy nguyên lý của cả bức tranh Trung thu.

Đêm rằm tới, nếu trời quang, hãy ra sân nhìn cảnh vật dưới trăng vài phút cho mắt quen tối. Để ý xem màu nào bạn còn phân biệt được, màu nào biến mất. Ghi lại rồi dùng cho bức tranh tiếp theo.