Cách vẽ tranh bốn mùa dễ nhất và thuyết phục nhất là giữ nguyên một khung cảnh rồi đổi bảng màu cho từng mùa: cùng một cái cây, một mái nhà, một con đường, nhưng xuân ngả xanh non và hồng nhạt, hạ đậm và chói, thu vàng ấm, đông xám dịu. Khi hình giữ nguyên, người xem nhận ra mùa chỉ nhờ màu và vài chi tiết đổi theo mùa, nên bài tập này luyện con mắt chọn màu tốt hơn bất cứ bài nào khác. Dưới đây là cách dựng khung chung, bốn bảng màu gợi ý và những chỗ dễ sai.
Vì sao nên vẽ "một cảnh, bốn bảng màu"
Đề "vẽ tranh bốn mùa" thường được làm theo hai kiểu. Kiểu thứ nhất là bốn bức hoàn toàn khác nhau: mùa xuân vẽ chợ hoa, mùa hè vẽ bãi biển, mùa thu vẽ phố, mùa đông vẽ núi tuyết. Kiểu này vừa tốn công, vừa khó cho thấy mùa đổi thế nào. Kiểu thứ hai là chia tờ giấy làm bốn ô, mỗi ô vẽ lại đúng một cảnh với màu khác. Kiểu thứ hai giống cách các hoạ sĩ từng vẽ đi vẽ lại một đống rơm, một mặt tiền nhà thờ ở nhiều giờ trong ngày, nhiều mùa trong năm: hình không đổi, chỉ ánh sáng và màu đổi.
Ở Việt Nam, bốn mùa rõ nhất ở miền Bắc. Miền Nam chủ yếu có mùa mưa và mùa khô, Tây Nguyên cũng vậy. Nếu bạn sống ở phía Nam, vẫn có thể vẽ bốn ô theo bốn mùa của miền Bắc, hoặc làm biến thể "hai mùa" (mùa khô – mùa mưa) với cùng nguyên tắc. Bài này lấy bốn mùa Bắc Bộ làm ví dụ.
Dựng khung cảnh chung
Khung cảnh tốt cho bài này cần có những thứ đổi theo mùa và những thứ đứng yên để làm mốc so sánh. Gợi ý một khung đơn giản:
- Đứng yên: một ngôi nhà mái ngói nhỏ, một con đường đất cong, một dãy đồi hoặc luỹ tre phía xa.
- Đổi theo mùa: một cây lớn rụng lá theo mùa đứng cạnh nhà (cây bàng là lựa chọn rất hợp vì lá bàng đổi đỏ và rụng vào mùa đông ở miền Bắc), ruộng hoặc vườn trước nhà, bầu trời.
Vẽ khung này một lần thật cẩn thận bằng bút chì trên giấy can hoặc giấy mỏng, rồi đồ lại sang bốn ô để bốn hình giống hệt nhau. Nếu vẽ trên máy thì vẽ nét một lần, nhân bản bốn bản và tô màu riêng cho từng bản.
Các bước vẽ theo thứ tự
- Chia giấy thành bốn ô bằng nhau, chừa viền trắng giữa các ô để màu ô này không lấn ô kia.
- Đồ khung cảnh chung vào cả bốn ô. Chỉ vẽ nét chính: chân trời, nhà, cây (thân và cành), đường, ruộng. Tán lá để sau vì mỗi mùa tán khác nhau.
- Quyết định mặt trời ở bên nào và giữ nguyên cho cả bốn ô, để bóng đổ cùng một hướng. Chỉ có độ dài bóng là đổi: mùa hè bóng ngắn, mùa đông bóng dài hơn.
- Tô bầu trời của cả bốn ô cùng lúc. Làm cùng lúc để bạn so sánh ngay bốn sắc trời cạnh nhau.
- Tô lớp xa (đồi, luỹ tre) của bốn ô.
- Tô tán cây theo mùa: xuân lộc non lưa thưa, hạ tán dày đậm, thu tán ngả vàng và bắt đầu thưa, đông chỉ còn vài lá đỏ hoặc trơ cành.
- Tô ruộng/vườn và mặt đất.
- Thêm chi tiết mùa: vài cánh hoa, mưa phùn, ánh nắng, khói bếp, chiếc áo khoác của người đi đường.
- Đặt bốn ô cạnh nhau, nheo mắt nhìn. Nếu hai ô trông gần giống nhau, hãy đẩy khác biệt mạnh hơn ở bầu trời và tán cây.
Bảng màu gợi ý cho từng mùa
Các mã dưới đây là gợi ý lấy theo mắt từ cảnh điển hình của miền Bắc. Thời tiết từng năm khác nhau, cảnh thật có thể lệch nhiều; hãy coi bảng là điểm xuất phát rồi chỉnh theo cảnh bạn đã thấy.
| Mùa | Tên màu | HEX gợi ý | Dùng ở đâu |
|---|---|---|---|
| Xuân | Trời mưa bụi trắng ngà | #E6E8E1 | Bầu trời mờ sáng |
| Xuân | Xanh lộc non | #B6D67A | Chồi lá mới trên cây, mạ |
| Xuân | Hồng hoa đào nhạt | #F2B8C6 | Chấm hoa trên cành, màu nhấn |
| Hạ | Xanh trời gắt | #5DA9E9 | Bầu trời trưa hè |
| Hạ | Xanh thẫm tán lá | #2F6B3A | Tán cây dày, mảng tối |
| Thu | Vàng nắng hanh | #F1C96B | Ánh nắng trên tường, lá ngả vàng |
| Thu | Xanh trời thu cao | #9CC6E4 | Bầu trời trong, nhạt dần xuống chân trời |
| Đông | Xám chì | #8E959B | Bầu trời u ám, mảng đồi xa |
Mùa đông dùng thêm một màu nhấn: đỏ lá bàng (khoảng đỏ gạch, ví dụ #B8432F) cho vài chiếc lá còn sót trên cành. Mùa hè có thể thêm đỏ phượng hoặc tím bằng lăng nếu bạn muốn có hoa. Không cần nhồi tất cả các loài hoa của mùa vào một ô.
Đọc từng mùa qua ba thứ: bầu trời, tán cây, ánh sáng
Mùa xuân
Xuân miền Bắc nổi bật với những ngày mưa phùn, trời trắng đục, độ ẩm cao. Cảnh không có bóng đổ rõ vì nắng yếu. Mọi màu đều mềm và nhạt: trời trắng ngà, lộc cây xanh vàng nhạt, hoa đào hồng phấn. Đừng tô xanh lá đậm ở mùa này; cây vừa đâm chồi nên tán còn thưa, nhìn xuyên qua được thấy cành.
Mùa hạ
Mùa hè là mùa tương phản mạnh: trời xanh đậm hoặc trắng chói, tán lá xanh thẫm, bóng đổ ngắn và đen đặc ngay dưới chân vật. Màu bão hoà cao nhất trong năm. Một chùm hoa đỏ hay tím đặt cạnh tán lá xanh thẫm là đủ nói "mùa hè".
Mùa thu
Thu Hà Nội thường được tả bằng nắng hanh vàng và trời cao. Ánh sáng nghiêng hơn mùa hè nên bóng dài hơn, mảng sáng ấm màu mật ong. Tán cây bắt đầu lẫn lá vàng; ruộng có thể đã ngả vàng lúa chín (vụ mùa ở miền Bắc thường gặt khoảng cuối tháng 9 tới tháng 10, tuỳ nơi tuỳ năm).
Mùa đông
Đông Bắc Bộ hay có những đợt trời xám chì kéo dài nhiều ngày, xen những ngày hanh khô có nắng nhạt. Ô mùa đông nên giảm màu: trời xám, đồi xa xám xanh, ruộng nghỉ màu nâu đất, cây trơ cành. Chính vì gần như không còn màu, một vài chiếc lá đỏ hoặc làn khói bếp trắng sẽ nổi bật hẳn lên.
Lỗi hay gặp và cách sửa
- Mùa đông vẽ tuyết phủ trắng. Đồng bằng Bắc Bộ không có tuyết; tuyết chỉ rơi hiếm hoi trên một số đỉnh núi cao vùng biên. Nếu muốn vẽ đông ở đồng bằng, hãy dùng trời xám, sương mù, cành khô thay vì tuyết.
- Bốn ô khác nhau ở cây mà trời giống hệt nhau. Bầu trời chiếm diện tích lớn, nên đổi màu trời là cách đổi mùa mạnh nhất.
- Mùa thu tô lá đỏ rực như phim nước ngoài. Cảnh thu miền Bắc phần lớn vẫn xanh, sắc vàng đến từ nắng và một số cây. Giữ phần lớn tán xanh hơi ngả vàng, chỉ điểm vài cây vàng.
- Bóng đổ ô nào cũng dài như nhau. Mùa hè giữa trưa bóng ngắn, mùa đông bóng dài hơn. Chi tiết nhỏ này làm bộ tranh thật hẳn.
- Dùng cùng một màu xanh lá cho bốn mùa. Xanh xuân ngả vàng, xanh hạ ngả lam và đậm, xanh thu ngả ô liu, xanh đông ngả xám.
- Đổi cả hình lẫn màu. Nếu ô xuân có nhà hai tầng, ô hạ có nhà một tầng, người xem sẽ bị rối. Giữ hình, chỉ đổi màu và chi tiết mùa.
Biến thể và bài tập làm ngay
Hai mùa phương Nam, hoặc bốn giờ trong ngày
Ở miền Nam, bạn có thể làm bộ hai ô: mùa khô (trời xanh trong, cỏ vàng úa, đất nâu nhạt, bụi nắng) và mùa mưa (trời mây xám tím, cây cỏ xanh mướt, mặt đất ướt sẫm, vũng nước phản chiếu trời). Cùng nguyên tắc: giữ hình, đổi màu.
Một biến thể khác dùng chung khung cảnh là bốn giờ trong ngày: bình minh, trưa, chiều tà, đêm trăng. Bài tập này dạy bạn rằng chính ánh sáng chứ không phải đồ vật quyết định màu sắc của cảnh.
Bài tập làm ngay
Không cần vẽ cả bức. Cắt bốn mẩu giấy nhỏ cỡ thẻ, trên mỗi mẩu chỉ vẽ một hình tròn làm tán cây và một dải ngang làm bầu trời. Tô bốn mẩu theo bốn mùa trong mười phút. Úp bốn mẩu xuống, xáo lên rồi nhờ người nhà đoán mẩu nào là mùa nào. Nếu họ đoán sai, xem lại mẩu đó: thường là do trời hoặc tán cây chưa đủ khác.
Khi đã quen, hãy quan sát một cái cây thật gần nhà vào bốn thời điểm trong năm, chụp hoặc ghi nhanh màu của nó, rồi vẽ bộ bốn mùa của chính cái cây đó.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ tranh bốn mùa như thế nào cho dễ?
Cách dễ nhất là vẽ cùng một khung cảnh bốn lần và chỉ đổi bảng màu, tán cây cùng vài chi tiết mùa. Khi hình giữ nguyên, người xem nhận ra mùa nhờ màu trời, màu lá và ánh sáng, nên bức tranh rõ ý hơn bốn cảnh khác nhau.
Mùa xuân, hạ, thu, đông nên dùng màu gì?
Gợi ý chung cho miền Bắc: xuân dùng màu mềm và nhạt như trắng ngà, xanh lộc non, hồng phấn; hạ dùng màu đậm và tương phản như xanh trời gắt, xanh thẫm, đỏ phượng; thu dùng vàng nắng ấm và xanh trời nhạt; đông dùng xám chì, nâu đất và một chấm đỏ.
Vẽ mùa đông Việt Nam có cần vẽ tuyết không?
Không. Ở đồng bằng Bắc Bộ không có tuyết; mùa đông nên vẽ bằng trời xám, sương mù, ruộng nghỉ và cây trơ cành. Tuyết chỉ xuất hiện hiếm hoi trên một số đỉnh núi cao vùng biên giới phía Bắc trong những đợt rét đậm.
Miền Nam chỉ có hai mùa thì vẽ tranh bốn mùa thế nào?
Có thể vẽ bốn mùa theo cảnh miền Bắc, hoặc làm bộ hai mùa mưa – khô với cùng nguyên tắc giữ hình đổi màu. Mùa khô dùng trời xanh trong, cỏ vàng, đất nâu nhạt; mùa mưa dùng trời mây xám tím, cây cỏ xanh mướt, đất ướt sẫm.
Cây gì hợp để vẽ tranh bốn mùa?
Cây rụng lá theo mùa như cây bàng ở miền Bắc rất hợp, vì tán đổi rõ: lộc non mùa xuân, tán dày mùa hè, ngả màu mùa thu và lá đỏ rồi trơ cành mùa đông. Một cây lớn đứng cạnh ngôi nhà giúp bốn ô tranh có mốc so sánh rõ ràng.
